2026–2027 ORTAK YAZILIYA HAZIRLIKÜcretsiz kayıt ol

10. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.10.3.1

10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Yerkürenin Tektonik Yapısı Soruları

Konveksiyon akımları, levha sınırları ve oluşan yeryüzü şekilleri; Türkiye’nin deprem, volkan ve jeotermal alanları.

Resmî öğrenme çıktısı

Doğal sistemler ve süreçler · Tektonik Süreçler

COĞ.10.3.1. Yerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilme

1. soru

Yerkürenin Tektonik Yapısı · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

Bir yer bilimleri raporu şu gözlemi içeriyor: İki okyanusal levha birbirinden uzaklaşırken arada yeni kabuk oluşuyor.

Rapor, yerkürenin iç ısısının ve çok uzun zaman ölçeklerinde gerçekleşen manto hareketlerinin levha dinamiğinin parçası olduğunu belirtir. Levha sınırında gözlenen şekiller, yüzeydeki hareketin yönü ve kabuğun oluşması ya da dalması birlikte ele alınarak açıklanacaktır. Bu metin mantonun bütünüyle sıvı olduğu anlamına gelmez; sıcak kayaçlar jeolojik zamanlarda yavaşça şekil değiştirebilir.

  1. 1.16 puan
    Levha sınırı türünü belirleyiniz. Sınırın hareketini oklarla gösterip gözlenen şekil/olayı mekanizmayla açıklayınız.
  2. 1.24 puan
    İç ısı, yoğunluk farklılıkları ve manto hareketleri arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Sıcak malzemenin yükselmesi ve soğuyan malzemenin alçalması enerji aktarımına nasıl katkıda bulunur?
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Uzaklaşan sınır; magma yükselmesiyle sırt ve yeni okyanus kabuğu.

Puanlama ölçütleri

  • Sınır türünü doğru belirler.2 puan
  • Oklarla göreli hareketi gösterir.2 puan
  • Gözlem ile mekanizma arasında bağ kurar.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Sıcaklık farkları yoğunluk ve kaldırma etkileri oluşturur; görece sıcak malzeme yükselirken soğuyan malzeme alçalabilir. Bu yavaş hareket iç enerjinin taşınmasına katkı sağlar ve levha dinamiğiyle ilişkilidir. Manto bütünüyle sıvı bir okyanus değildir.

Puanlama ölçütleri

  • Isı-yoğunluk-hareket ilişkisini kurar.2 puan
  • Döngüyü enerji aktarımıyla ilişkilendirir.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Yerkürenin Tektonik Yapısı · 11 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

Bir yer bilimleri raporu şu gözlemi içeriyor: İki levha sınır boyunca yatayda ters yönlerde kayıyor; kabuk üretimi veya tüketimi belirgin değil.

Rapor, yerkürenin iç ısısının ve çok uzun zaman ölçeklerinde gerçekleşen manto hareketlerinin levha dinamiğinin parçası olduğunu belirtir. Levha sınırında gözlenen şekiller, yüzeydeki hareketin yönü ve kabuğun oluşması ya da dalması birlikte ele alınarak açıklanacaktır. Bu metin mantonun bütünüyle sıvı olduğu anlamına gelmez; sıcak kayaçlar jeolojik zamanlarda yavaşça şekil değiştirebilir.

  1. 2.17 puan
    Levha sınırı türünü belirleyiniz. Sınırın hareketini oklarla gösterip gözlenen şekil/olayı mekanizmayla açıklayınız.
  2. 2.24 puan
    İç ısı, yoğunluk farklılıkları ve manto hareketleri arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Sıcak malzemenin yükselmesi ve soğuyan malzemenin alçalması enerji aktarımına nasıl katkıda bulunur?
Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Dönüşüm/transform sınır; yanal hareket ve gerilim birikimi.

Puanlama ölçütleri

  • Sınır türünü doğru belirler.3 puan
  • Oklarla göreli hareketi gösterir.2 puan
  • Gözlem ile mekanizma arasında bağ kurar.2 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Sıcaklık farkları yoğunluk ve kaldırma etkileri oluşturur; görece sıcak malzeme yükselirken soğuyan malzeme alçalabilir. Bu yavaş hareket iç enerjinin taşınmasına katkı sağlar ve levha dinamiğiyle ilişkilidir. Manto bütünüyle sıvı bir okyanus değildir.

Puanlama ölçütleri

  • Isı-yoğunluk-hareket ilişkisini kurar.2 puan
  • Döngüyü enerji aktarımıyla ilişkilendirir.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

3. soru

Yerkürenin Tektonik Yapısı · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

Bir yer bilimleri raporu şu gözlemi içeriyor: Okyanusal levha kıtasal levhanın altına dalıyor; kıyı açıklarında hendek, karada volkanik kuşak var.

Rapor, yerkürenin iç ısısının ve çok uzun zaman ölçeklerinde gerçekleşen manto hareketlerinin levha dinamiğinin parçası olduğunu belirtir. Levha sınırında gözlenen şekiller, yüzeydeki hareketin yönü ve kabuğun oluşması ya da dalması birlikte ele alınarak açıklanacaktır. Bu metin mantonun bütünüyle sıvı olduğu anlamına gelmez; sıcak kayaçlar jeolojik zamanlarda yavaşça şekil değiştirebilir.

  1. 3.16 puan
    Levha sınırı türünü belirleyiniz. Sınırın hareketini oklarla gösterip gözlenen şekil/olayı mekanizmayla açıklayınız.
  2. 3.24 puan
    İç ısı, yoğunluk farklılıkları ve manto hareketleri arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Sıcak malzemenin yükselmesi ve soğuyan malzemenin alçalması enerji aktarımına nasıl katkıda bulunur?
Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

Yaklaşan/dalma-batma sınırı; yoğun okyanusal levhanın dalması ve magmatizma.

Puanlama ölçütleri

  • Sınır türünü doğru belirler.2 puan
  • Oklarla göreli hareketi gösterir.2 puan
  • Gözlem ile mekanizma arasında bağ kurar.2 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Sıcaklık farkları yoğunluk ve kaldırma etkileri oluşturur; görece sıcak malzeme yükselirken soğuyan malzeme alçalabilir. Bu yavaş hareket iç enerjinin taşınmasına katkı sağlar ve levha dinamiğiyle ilişkilidir. Manto bütünüyle sıvı bir okyanus değildir.

Puanlama ölçütleri

  • Isı-yoğunluk-hareket ilişkisini kurar.2 puan
  • Döngüyü enerji aktarımıyla ilişkilendirir.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.