10. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.10.2.1

10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: CBS ve Uzaktan Algılamanın Kullanım Alanları Soruları

Örnek uygulamalarla coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını sınıflandırma ve yorumlama.

Resmî öğrenme çıktısı

Mekânsal bilgi teknolojileri · CBS ve Uzaktan Algılamanın Uygulama Alanları

COĞ.10.2.1. Örnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilme

1. soru

CBS ve Uzaktan Algılamanın Kullanım Alanları · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir ekip mevsimsel su baskını alanını iki tarihli uydu görüntüsünden belirlemek istiyor. İlk görüntü yazın açık havada, ikincisi ilkbaharda ve kısmen bulutlu alınmış. Görüntülerde farklı görünen her bölgeyi doğrudan zarar alanı olarak işaretleme öneriliyor.

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
Bu önerinin iki hata kaynağını açıklayınız. Güvenilir değişim haritası için görüntüler nasıl seçilmeli veya işlenmelidir?
1.24 puan
Doğrulanmış değişim alanını CBS’de hangi iki katmanla birleştirirsiniz? Sonuçla yanıtlayacağınız bir karar sorusu yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Mevsimsel bitki/su farkı ve bulut/gölge gerçek zarar gibi görünebilir. Benzer mevsim ve çözünürlük, doğru konum eşlemesi, bulut maskesi ve saha doğrulaması gerekir.

Puanlama ölçütleri

İki hata kaynağı belirtir.3 puan
Uygun görüntü seçimi/işleme önerir.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Yerleşme ve yol/korunan alan katmanları kullanılabilir. Hangi yerleşmelere yardım erişimi önceliklidir veya hangi hassas alan korunmalıdır gibi somut karar sorusu kurulur.

Puanlama ölçütleri

İki ilgili katman seçer.2 puan
Analizi uygulanabilir karara bağlar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

CBS ve Uzaktan Algılamanın Kullanım Alanları · 9 puan

Arazi örtüsü verilerini yorumlama ve kullanım amacı belirleme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir belediyenin CBS ekibi, yangın sonrasındaki arazi kullanımını incelemek için uzaktan algılama verileri ve saha gözlemleriyle aşağıdaki temsili görseli hazırlamıştır. İnceleme alanı birbiriyle çakışmayan K, L ve M bölgelerine ayrılmıştır. K ve M’deki yüzey özellikleri saha gözlemleriyle kontrol edilmiş; L bölgesinde bulutluluk nedeniyle yüzey henüz doğrulanamamıştır.

K, L ve M kontrol bölgelerinin temsili görünümü. Sınırlar ve alan büyüklükleri ölçekli değildir; sayısal veriler tablodadır.

Tablo 1. İnceleme bölgelerinin alanları
Bölge	Alan (ha)
K	50
L	40
M	30

Görseldeki alan büyüklükleri ölçekli değildir. Sayısal işlemler için tabloyu kullanınız. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

2.14 puan
Görseldeki K ve M bölgelerinin arazi örtüsü ve yüzey özelliklerini karşılaştırınız. L bölgesinin de K ile aynı durumda olduğu söylenebilir mi? Görselden kanıt göstererek açıklayınız.
2.23 puan
İnceleme alanının kaç hektarında yüzey özellikleri doğrulanmış, kaç hektarında ek veriye ihtiyaç duyulmuştur? Belirsiz bölgeyi değerlendirebilmek için hangi veriyi toplarsınız?
2.32 puan
Bu verilerin çevre yönetiminde ve tarımsal planlamada hangi amaçlarla kullanılabileceğini birer örnekle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

K’de yangından etkilenmiş orman görünümü ve yanmış gövdeler; M’de düzenli tarım parselleri görülür. L’de bulutlar yüzeyi gizlediğinden aynı zarar durumunda olduğu söylenemez. Bulutlu görünüm, zeminin yanmış veya zarar görmemiş olduğuna tek başına kanıt değildir.

Puanlama ölçütleri

K ve M’yi görünür unsurlarla doğru karşılaştırır.2 puan
L hakkındaki belirsizliği bulut örtüsüne dayandırır.2 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

K ve M toplam 50+30 = 80 ha doğrulanmıştır; L’nin 40 ha’lık kısmında ek veri gerekir. L için bulutsuz görüntü veya saha gözlemi toplanabilir. Doğrulanan 80 ha’nın tamamı yanmış alan değildir; K yangından etkilenmiş, M tarım alanıdır.

Puanlama ölçütleri

80 ha doğrulanmış ve 40 ha belirsiz alanı doğru ayırır.2 puan
Belirsizliği azaltacak uygun ek veri önerir.1 puan

2.3 · Örnek cevap / çözüm

Çevre yönetiminde K’deki zarar alanlarının belirlenip onarım/ağaçlandırma çalışmalarının planlanmasına; tarımsal planlamada M’deki tarım alanlarının izlenmesine ve saha verileriyle birlikte üretim planlamasına katkı sağlar. Görsel tek başına belirli bir ürünün yetişeceğini kanıtlamaz; toprak ve iklim gibi ek veriler gerekir.

Puanlama ölçütleri

Çevre yönetimi için görselle ilişkili kullanım örneği verir.1 puan
Tarım için uygun kullanım örneği verir ve mevcut verinin sınırını korur.1 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 2: 1 soru Senaryo 3: 1 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.