2026–2027 ORTAK YAZILIYA HAZIRLIKÜcretsiz kayıt ol

10. Sınıf Din Kültürü · 1. dönem 1. yazılı · DKAB.10.1.2

10. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı: Allah-Âlem İlişkisi Soruları

Yaratma ve âlemdeki düzen, şehadet ve gayb âlemi, varlık türleri ve insanın âlemdeki yeri.

Resmî öğrenme çıktısı

İslam’da varlık ve bilgi · Allah-Âlem İlişkisi

DKAB.10.1.2. Allah-âlem ilişkisini müşahede edebilme

1. soru

Allah-Âlem İlişkisi · 9 puan

Şehadet ve gayb alanında bilgi kaynakları · Zor

Bir sergide dört kart hazırlanır:

Varlık ve bilgi kartları
KartBilgi
ARüzgârın kendisi görülmese de hareket ettirdiği yapraklar izlenebilir ve hızı araçla ölçülebilir.
BBir mikroorganizma çıplak gözle seçilemez; uygun mikroskopla gözlenebilir.
CMelekler hakkında İslam’ın temel bilgileri Kur’an ve güvenilir peygamber haberlerinden öğrenilir.
DAhiret hayatının ayrıntıları gözlem cihazıyla belirlenemez; vahyin bildirdiği bilgilerle ele alınır.

Bir ziyaretçi, “Çıplak gözle görünmeyenlerin hepsi aynı bilgi alanına girer; A, B, C ve D arasında fark yoktur.” der.

  1. 1.16 puan
    Kartları şehadet âlemi ve gayb alanı bakımından sınıflandırıp ölçütünüzü açıklayınız.
  2. 1.23 puan
    Birisi C kartına kaynaksız ayrıntılar eklerse bunları değerlendirmek için hangi iki kontrol gerekir? Ziyaretçinin genellemesinin bu kontrolü neden zorlaştırdığını açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

A ve B duyusal gözleme/ölçüme, gerekirse araçlarla ulaşılabildiği için şehadet alanıyla ilişkilidir. C ve D duyuların ötesindeki gayb alanına ilişkindir. Ölçüt yalnız çıplak gözle görmek değil gözlenebilir/ölçülebilir bilgiye erişimdir.

Puanlama ölçütleri

  • A ve B’yi şehadet alanıyla eşleştirir.2 puan
  • C ve D’yi gaybla eşleştirir.2 puan
  • Çıplak gözle görünmeme ile gözlemin ötesinde olmayı ayırır.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Önce eklenen iddianın Kur’an veya güvenilir peygamber haberinde dayanağı olup olmadığı araştırılır; sonra aktarımın bağlamı ve güvenilirliği kontrol edilir. Her görünmeyeni aynı saymak, gözlemle sınanabilecek iddia ile vahiy kaynağına dayanması gereken iddiayı karıştırır.

Puanlama ölçütleri

  • Temel dinî kaynakta dayanak arar.1 puan
  • Aktarımın güvenilirliği/bağlamını kontrol eder.1 puan
  • Genellemenin bilgi kaynaklarını karıştırdığını açıklar.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Allah-Âlem İlişkisi · 8 puan

Doğal işleyiş ile Allah-âlem ilişkisini ayırma · Orta

Okul bahçesinde aynı türden iki genç ağacın bakımı izlenmektedir. Kök çevresi yağmur suyunu alabilen ağacın toprağı nemli kalırken kök çevresi bütünüyle betonla kaplanan ağacın toprağı kurumuştur. Bahçıvan ikinci ağacın çevresindeki betonu kaldırıp toprağı uygun biçimde sulayınca sonraki gözlemlerde yeni sürgünler görülür. Bunlar bu soru için hazırlanmış gözlem kayıtlarıdır; bütün koşulların denetlendiği bir deney değildir.

Bir öğrenci, “Su ve toprak gibi sebepleri açıklamak, Allah’ın yaratması ve gözetmesiyle ilişki kurmayı gereksiz kılar.” görüşünü savunur. Arkadaşı ise doğal işleyişin anlaşılması ile yaratıcıya ilişkin inancın farklı sorulara cevap verdiğini söyler.

  1. 2.15 puan
    Gözlemlerde bakım koşulları ile ağacın durumu arasında görülen ilişkiyi yazınız. Bu ilişkiyi sünnetullah kavramıyla açıklayınız.
  2. 2.23 puan
    Öğrencinin görüşünü “nasıl gerçekleşiyor? ” ve “yaratıcıyla ilişkisi nedir? ” sorularını ayırarak değerlendiriniz. Bu ayrımdan bakım sorumluluğu hakkında bir sonuç çıkarınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Suyun toprağa ulaşabilmesi ve uygun bakım ile ağacın gelişimi arasında ilişki gözlenmektedir. Sünnetullah, Allah’ın evrende koyduğu düzen ve yasalarla ilişkilidir. Canlıların belli koşullara bağlı yaşaması bu düzen üzerine düşünmeye imkân verir; kayıtlardan tek nedenin kesin kanıtlandığı ileri sürülmez.

Puanlama ölçütleri

  • Bakım/suya erişim ile gelişim arasındaki gözlenen ilişkiyi belirtir.2 puan
  • Sünnetullahı evrendeki düzen/yasalarla açıklar.2 puan
  • Düzen kavramını gözlemdeki somut koşulla ilişkilendirir.1 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Doğal açıklama ağacın suyu ve toprağı nasıl kullandığı gibi mekanizmaları inceler. Allah-âlem ilişkisi ise varlığın yaratılması, düzenlenmesi ve sürdürülmesini inanç bakımından ele alır. İslam düşüncesinde sebepleri öğrenmek yaratmayı reddetmeyi gerektirmez; düzeni bilen insan bakım ve koruma sorumluluğunu yerine getirmelidir.

Puanlama ölçütleri

  • Doğal mekanizma sorusunu yaratıcı-varlık sorusundan ayırır.1 puan
  • İki açıklamanın zorunlu olarak birbirini dışlamadığını belirtir.1 puan
  • Bakım/koruma sorumluluğunu sebeplere başvurmayla gerekçelendirir.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

3. soru

Allah-Âlem İlişkisi · 8 puan

Kayyum kavramıyla benzetme sınama · Zor

Bir kavram çalışmasında Kayyum ismi, “Varlığı kendinden olan ve diğer varlıkların varlığını sürdürmesini sağlayan” biçiminde açıklanıyor. İki metin kartı bu açıklamanın altına yerleştiriliyor:

Allah-âlem ilişkisine ilişkin yorumlar
KartYorum
AEvrenin bir başlangıcı vardır; fakat yaratıldıktan sonra yaratıcıyla hiçbir bağı kalmamıştır.
BVarlıkların yaratılması kadar, varlıklarını sürdürmeleri de Allah’a bağlıdır. Doğadaki düzeni incelemek bu ilişki üzerinde düşünmeye engel değildir.

Bir öğrenci A kartını seçerken, “Bir saat kurulduktan sonra sahibinin dokunmasına ihtiyaç duymadan çalışabiliyor.” benzetmesini kullanıyor. Kartlar ve benzetme öğretim amacıyla yazılmıştır.

  1. 3.15 puan
    Kayyum açıklamasıyla hangi kartın tutarlı olduğunu belirleyiniz. Diğer kartın açıklamadaki hangi unsuru dışarıda bıraktığını yazınız.
  2. 3.23 puan
    Saat benzetmesinin Allah-âlem ilişkisini açıklamadaki sınırını belirtiniz. Benzetmenin vardığı sonucu, Kayyum kavramını koruyacak biçimde yeniden yazınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

B tutarlıdır; yalnız başlangıcı değil varlığın sürmesini de Allah’a bağlar. A ise yaratmadan sonraki bağı reddederek “diğer varlıkların varlığını sürdürmesini sağlayan” unsurunu dışarıda bırakır.

Puanlama ölçütleri

  • B kartını seçer.2 puan
  • Varlığı sürdürme unsurunu gerekçe olarak kullanır.2 puan
  • A’nın devam eden bağı dışladığını açıklar.1 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

İnsan yapımı saat ve onu kuran insan, yaratıcı-evren ilişkisiyle bütünüyle aynı değildir; insanın kendi yaptığı araçtan uzak kalabilmesi Allah’ın varlığı sürdürme niteliğini belirlemez. Uygun düzeltme: “Evren düzenli işler; İslam inancında bu düzen, Allah’tan tamamen bağımsızlaşması değil O’nun yaratması ve sürdürmesiyle ilişkilidir.”

Puanlama ölçütleri

  • İnsan-araç ilişkisini yaratıcı-evrenle tam eşitlemenin sınırını belirtir.1 puan
  • Benzetmenin bağımsızlık sonucunun zorunlu olmadığını açıklar.1 puan
  • Yeni cümlede yaratma ile sürdürmeyi birlikte korur.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

4. soru

Allah-Âlem İlişkisi · 8 puan

İrade ve çevre sorumluluğunu ilişkilendirme · Orta

Bir sahil temizliği grubunda şu olay yaşanır: Fırtına kıyıya çok sayıda dal ve plastik taşımıştır. Dalgaların getirdikleri arasında yavru kaplumbağaların geçişini engelleyen bir ağ vardır. Gruptakiler ağın kendiliğinden kalkmasını beklemek, ağı uygun biçimde kaldırmak veya fotoğraf çekip ayrılmak arasında karar verebilir. Ağın nasıl güvenle kaldırılacağını yetkili görevliye sorar, canlılara dokunmadan geçiş alanını açarlar.

Etkinlik sonunda iki görüş yazılır: I. “İnsan doğadaki diğer varlıkları kullanabildiği için hiçbir sınırı yoktur.” II. “İnsan, seçenekleri değerlendirebildiği için yaptığı seçimden sorumludur.” Olay bu soru için kurgulanmıştır.

  1. 4.15 puan
    Olayda aklın ve iradenin işlevini, birer davranış üzerinden açıklayınız. Dalgaların ağı taşıması ile insanların ağı kaldırması sorumluluk bakımından neden aynı değildir?
  2. 4.23 puan
    İki görüşü İslam’ın insanın âlemdeki yeri ve kulluk anlayışı açısından değerlendiriniz. Olaydaki hangi davranışın bu anlayışla uyumlu olduğunu gerekçesiyle yazınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 · Örnek cevap / çözüm

Ağ kaldırmanın canlılara etkisini ve güvenli yolunu değerlendirmek aklın; uygun seçeneği seçip uygulamak iradenin işlevidir. Dalga bilinçli ahlaki tercih yapmaz; insanlar sonuçları anlayıp seçim yaptıkları için eylemleri sorumluluk konusu olur.

Puanlama ölçütleri

  • Aklı değerlendirme/güvenli yöntem aramayla ilişkilendirir.2 puan
  • İradeyi seçenek seçip uygulamayla ilişkilendirir.2 puan
  • Doğal olay ile bilinçli tercih arasındaki sorumluluk farkını açıklar.1 puan

4.2 · Örnek cevap / çözüm

I, insanın gücünü sınırsız zarar verme yetkisi saydığı için eksiktir. II bilinçli seçimin sorumluluk getirdiğini doğru ifade eder. Kulluk, yaratılmışları gözetme ve iyilik yapmayı da kapsar; canlılara zarar vermeden geçişi açmak bu sorumluluğa uygundur.

Puanlama ölçütleri

  • I’deki sınırsız tasarruf iddiasını sorumlulukla eleştirir.1 puan
  • II’yi bilinçli seçim ve yükümlülükle ilişkilendirir.1 puan
  • Somut koruma davranışını kulluğun ahlaki boyutuyla açıklar.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.