2026–2027 ORTAK YAZILIYA HAZIRLIKÜcretsiz kayıt ol
OYSS Akademi — Bir Nova Zeka markasıdır
Giriş yap

9. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.9.1.3

9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Atom Teorileri Soruları

Dalton’dan modern atom teorisine; elektron, proton, nötronun keşfi ve bilimsel bilginin değişebilirliği.

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Atomdan Periyodik Tabloya

KİM.9.1.3. Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

1. soru

Atom Teorileri · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir bilim tarihi sergisinde Thomson ve Rutherford atom modelleri karşılaştırılmaktadır. Thomson modelinde pozitif yük atom hacmine yayılmış, elektronlar bu yapı içinde düşünülmüştür. İnce altın levhaya gönderilen pozitif yüklü alfa taneciklerinin çoğunun doğrultusunu değiştirmeden geçtiği, az bir bölümünün saptığı ve çok azının geri döndüğü gözlenmiştir. Öğrencilerden bu gözlemleri kullanarak modellerin açıklama gücünü değerlendirmeleri istenmektedir.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.16 puan
    Alfa taneciklerinin çoğunun geçmesi ile çok azının geri dönmesi atomun yapısı hakkında hangi iki çıkarımı destekler? Bu çıkarımları Thomson modeliyle karşılaştırınız.
  2. 1.24 puan
    Yeni bir modelin önceki modeli geliştirmesi, önceki bütün gözlemlerin yanlış olduğunu gösterir mi? Bu örnek üzerinden açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Atom hacminin büyük kısmı boşluktur; pozitif yük ve kütlenin büyük kısmı çok küçük bir çekirdekte toplanmıştır. Pozitif yükün bütün hacme yayılması görüşü, az sayıdaki büyük sapmayı açıklamakta yetersiz kalır.

Puanlama ölçütleri

  • İki gözlemi uygun yapısal çıkarımlarla ilişkilendirir.3 puan
  • Önceki modelin yetersiz kalan varsayımını açıklar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Hayır. Güvenilir gözlemler korunabilir; bunları açıklayan modelin varsayımları değişebilir. Yeni model hem önceki başarılı açıklamaları hem yeni bulguyu kapsayabilmelidir.

Puanlama ölçütleri

  • Gözlem ile modeli ayırır.2 puan
  • Model değişimini kanıtla ilişkilendirir.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Atom Teorileri · 9 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir öğrenci atom modellerinin gelişimini aşağıdaki kartlarla anlatmaktadır. Kartlarda her modelin ortaya konduğu dönemde kullanılan bazı kabuller özetlenmiştir.

Model kartları
ModelKarttaki kabul
DaltonAtom bölünemez bir yapı olarak ele alınır.
ThomsonNegatif elektronlar, pozitif yükün yayıldığı yapının içinde bulunur.
RutherfordPozitif yük ve kütlenin büyük kısmı küçük bir çekirdekte toplanır.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 2.15 puan
    Elektronun keşfi hangi karttaki kabulün değiştirilmesini gerektirir? Thomson ve Rutherford modellerinin ortak ve farklı birer yönünü yazınız.
  2. 2.24 puan
    “Yeni model geliştirilmesi, bilim insanlarının önceki çalışmalarından yararlanmadığını gösterir.” görüşünü kartlardan yararlanarak değerlendiriniz.
Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Elektronun keşfi atomun bölünemez olduğu kabulünün değişmesini gerektirir. İki model de elektronları ve pozitif yükü içerir. Pozitif yük Thomson’da yayılmış, Rutherford’da küçük çekirdekte toplanmıştır.

Puanlama ölçütleri

  • Keşfi değişen kabulle ilişkilendirir.3 puan
  • Modellerin ortak ve farklı yönlerini doğru karşılaştırır.2 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Katılınmaz. Elektronun varlığı sonraki modelde korunurken yükün dağılımına ilişkin açıklama yeni kanıtlarla geliştirilmiştir. Modeller önceki bulgular üzerine kurulur.

Puanlama ölçütleri

  • Görüşü bilimsel gerekçeyle değerlendirir.2 puan
  • Kartlardan somut bir örnek kullanır.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

3. soru

Atom Teorileri · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir laboratuvar aynı elemente ait yüksüz iki atom türünü inceler. K ve L atomlarının çekirdek ve elektron bilgileri tabloda verilmiştir. Bir öğrenci, Dalton modelindeki “bir elementin bütün atomları aynı kütlededir” kabulünün bu verilerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyler.

İki atomun tanecik sayıları
AtomProton sayısıNötron sayısıElektron sayısı
K121212
L121412
Tablonun tamamını görmek için yatay kaydırabilirsiniz.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 3.16 puan
    K ve L’nin aynı elemente ait olmasını ve kütlelerinin farklı olmasını tablodaki hangi bilgilerle açıklarsınız?
  2. 3.24 puan
    Bu bulgu Dalton modelinin hangi kabulünün gözden geçirilmesini gerektirir? Bir modeldeki kabulün değişmesi bilimsel bilginin hangi özelliğini gösterir?
Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

Proton sayıları aynı olduğundan aynı elementtir. Nötron sayıları farklıdır; kütle numaraları 24 ve 26 olan izotoplardır.

Puanlama ölçütleri

  • Element kimliğini proton sayısıyla ilişkilendirir.3 puan
  • Kütle farkını nötron sayısıyla açıklar.3 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Aynı elementin bütün atomlarının kütlece özdeş olduğu kabulü değişmelidir. Bilimsel modeller yeni kanıtlarla geliştirilebilir; bir varsayımın değişmesi bütün gözlemlerin geçersiz olduğu anlamına gelmez.

Puanlama ölçütleri

  • İlgili kabulü belirler.2 puan
  • Bilimsel bilginin kanıtla değişebilirliğini açıklar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.