6. Sınıf Fen Bilimleri · 1. dönem 1. yazılı · FB.6.2.1

6. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı: Bileşke Kuvvet Soruları

Aynı doğrultudaki kuvvetlerin yönü ve büyüklüğü; aynı ve zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesini bulma ve çizme.

Resmî öğrenme çıktısı

2. ünite: kuvvetin etkisinde hareket · Bileşke Kuvvet

FB.6.2.1. Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri açıklayarak bileşke kuvveti yapılandırabilme

1. soru

Bileşke Kuvvet · 7 puan

Veriye dayalı gerekçelendirme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir kurtarma tatbikatında yük kızağı iki ekip tarafından zıt yönlere çekiliyor. Aşağıdaki oklar iplerin kızağa uyguladığı yatay kuvvetleri göstermektedir. Başka yatay kuvvet yoktur. Kızak başlangıçta hareketsizdir; amaç sağdaki güvenli alana doğru hareketini başlatmaktır.

Yanıtla Adım adım çöz

1.14 puan
Her ekibin toplam kuvvetini ve kızağa etkiyen bileşkeyi büyüklük/yön olarak bulunuz. Kızak başlangıçta hangi yöne hareket etmeye başlar?
1.23 puan
Sağ ekipten 30 N uygulayan kişi ipi bırakırsa yeni bileşke ne olur? Bu karşılaştırma, ekipteki kişi sayısı ile bileşke arasındaki ilişki hakkında ne gösterir?

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Sol toplam 90+60=150 N; sağ toplam 80+50+30=160 N. Bileşke 10 N sağa olduğundan hareketsiz kızak sağa hareket etmeye başlar.

Puanlama ölçütleri

Sol toplamı 150 N bulur.1 puan
Sağ toplamı 160 N bulur.1 puan
Bileşkeyi 10 N sağa bulur.1 puan
Başlangıç hareketini sağa olarak verir.1 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Sağ toplam 130 N olur; bileşke 150−130=20 N sola olur. Kişi sayısı tek başına sonucu belirlemez; uygulanan kuvvetlerin toplamı ve yönleri belirleyicidir. O anda hareket eden kızağın hemen sola gideceği söylenmez; yeni bileşke sola yöneliktir.

Puanlama ölçütleri

Sağ kuvveti 130 N bulur.1 puan
Yeni bileşkeyi 20 N sola bulur.1 puan
Kişi sayısı yerine kuvvet toplamlarının karşılaştırılması gerektiğini açıklar.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Bileşke Kuvvet · 8 puan

Veriye dayalı gerekçelendirme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir kargo kutusu iki farklı anda yatay iplerle çekiliyor. Okların yönü kuvvet yönünü, yanlarındaki sayılar büyüklüğünü gösterir. Şekildeki yatay kuvvetler dışında yatay kuvvet yoktur. Yukarı ve aşağı kuvvetler birbirini dengeler.

Yanıtla Adım adım çöz

2.15 puan
I ve II’deki bileşke kuvvetlerin büyüklük ve yönlerini bulunuz. Toplama veya çıkarma seçiminizi ok yönleriyle açıklayınız.
2.23 puan
II’de kutuya üçüncü bir yatay kuvvet ekleyerek bileşkeyi sıfır yapmak istiyorsunuz. Kuvvetin yön ve büyüklüğünü belirtiniz. “İki kuvvet varsa mutlaka dengelenmiştir.” savını II ile değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

I: 18+12=30 N sağa; kuvvetler aynı yönde. II: 18−12=6 N sola; zıt kuvvetlerin farkı büyük kuvvetin yönündedir.

Puanlama ölçütleri

I için 30 N sağa sonucunu bulur.2 puan
Aynı yönlerde toplama yapıldığını açıklar.1 puan
II için 6 N sola sonucunu bulur.1 puan
Zıt yönlerde farkın büyük kuvvetin yönünde olduğunu açıklar.1 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

6 N sağa eklenir. İki kuvvetin varlığı yeterli değildir; II’de büyüklükler eşit olmadığından bileşke 6 N sola olur ve kuvvetler dengelenmemiştir.

Puanlama ölçütleri

Dengeleyici kuvveti 6 N sağa verir.1 puan
II’nin dengelenmemiş olduğunu belirtir.1 puan
Denge için zıt yön ve eşit toplam büyüklük gerektiğini açıklar.1 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 1 soru Senaryo 3: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.