11. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.11.2.1

11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Teknoloji ile İlgili Felsefi Soru ve Problemler Soruları

Anlam kaybı ve yabancılaşma, güvenlik, değerlerin tahribatı ve ahlaki eylemin imkânı; teknoloji karşıtlığı ve taraftarlığı.

Resmî öğrenme çıktısı

2. ünite: teknoloji ve hayat · Teknoloji ve İnsan Hayatı Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler (Ontolojik Anlam Kaybı, Yabancılaşma) Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler (Güvenlik Sorunları, Değerlerin Tahribatı, Ahlaki Eylemin İmkânı)

FEL.11.2.1. Teknoloji ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme

1. soru

Teknoloji ile İlgili Felsefi Soru ve Problemler · 9 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir belediye, park bakımını otomatik sulama ve uzaktan denetim sistemine devreder. Su tüketimi azalır; ancak çalışanlar bitkileri gözlemleyip karar vermek yerine yalnız ekrandaki komutları onaylamaya başlar. Bazıları yaptıkları işin anlamını kaybettiğini, ekip arkadaşları ve parkla bağının zayıfladığını söyler. Bir sensör arızası genç ağaçların susuz kalmasına yol açar. Sistemi üreten şirket, yazılımı kullanan birim ve denetimi azaltan yönetim sorumluluğu birbirine yöneltir. Belediye tasarrufun yanında insan, emek ve sorumluluk boyutlarını da değerlendirmek zorunda kalır.

Yanıtla Adım adım çöz

1.15 puan
Çalışanların işin anlamını kaybetmesi ve üretim sürecinden uzaklaşmasını ontolojik anlam kaybı ve yabancılaşma kavramlarıyla açıklayınız.
1.24 puan
Sensör arızası ve sorumluluğun birbirine yöneltilmesi hangi etik sorunları ortaya çıkarır? İnsan denetimi ve hesap verebilirliği gözeten bir öneri yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Anlam kaybı, çalışanların yaptıkları işte amaç ve değer görememesidir. Yabancılaşma, parkla, emek süreciyle ve ekip arkadaşlarıyla bağın zayıflaması; karar verici etkinliğin komut onaylamaya indirgenmesidir.

Puanlama ölçütleri

İki kavramı ayırarak açıklar.3 puan
Her kavramı olaydan kanıtla ilişkilendirir.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Güvenlik, zararların önlenmesi ve ahlaki sorumluluğun belirlenmesi sorunları vardır. Düzenli insan denetimi, arıza uyarısı, müdahale yetkisi ve görevlerin önceden açık tanımlanması önerilebilir.

Puanlama ölçütleri

Etik sorunları somut olayla açıklar.2 puan
Sorumluluğu görünür kılan uygulanabilir ilke önerir.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Teknoloji ile İlgili Felsefi Soru ve Problemler · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okul öğrencilerin öğrenmesini desteklemek için algoritma kullanıyor. Sistem önerileri hızlandırıyor ancak kişisel verileri topluyor ve bazı öğrenci gruplarına daha düşük beklenti atayabiliyor.

Bir öğrenci, önerilen derslerin kendi hedefleriyle uyuşmadığını söylediğinde kararın nasıl verildiğini öğrenemez. Öğretmeni sistemi yararlı bir yardımcı olarak görse de öğrencinin geleceğine ilişkin kararın tamamen otomatik puana bırakılmasına karşı çıkar. Okul kurulu, verinin kimin yararına kullanıldığını, öğrencinin karara itiraz edip edemeyeceğini ve hatalı yönlendirmeden kimin sorumlu olacağını tartışır.

Yanıtla Adım adım çöz

2.16 puan
Bu uygulamanın bir yararını ve iki etik sorununu belirtiniz. Sorunu tartışmaya açan bir felsefi soru yazınız.
2.24 puan
Uygulamayı tamamen reddetmeden riskleri azaltacak bir ilke önerip karşılaşabileceği bir sınırlılığı açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Yarar verimlilik/tasarruf veya öğrenme desteğidir. Mahremiyet, rıza, ayrımcılık ve hesap verebilirlik sorunları doğabilir. Örnek soru: Toplumsal yarar adına kişisel verinin kullanım sınırı ne olmalıdır?

Puanlama ölçütleri

Bağlama uygun yarar ve iki etik sorunu belirtir.3 puan
Tartışılabilir felsefi soru kurar.3 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Veri minimizasyonu, açık rıza, bağımsız denetim veya itiraz hakkı önerilebilir. Örneğin anonimleştirme bazı analizleri sınırlar; denetim maliyetli olabilir. İlke yarar ve haklar açısından gerekçelendirilmelidir.

Puanlama ölçütleri

Somut etik ilke önerir.2 puan
İlkenin yararını ve sınırlılığını tartar.2 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 1 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.