11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 1

Bir kasabada açılması planlanan madenin yeni iş alanları sağlayacağı açıklanır. İş arayan bazı sakinler projeyi gelir ve göçün azalması bakımından destekler. Bölgedeki dere ve ormana bağlı yaşayanlar ise çalışmaların yaşam alanlarını parçalamasından, suyun niteliğinin bozulmasından kaygılanır. İşletme gelecekte iyileştirme yapılacağını söyler; ancak kaybolabilecek türlerin ve yerel yaşam biçimlerinin bütünüyle geri getirilebileceği gösterilememiştir. Toplantıda bugünkü ekonomik ihtiyaçlarla uzun vadeli ortak sorumluluklar karşı karşıya gelir.

Bir kentte düşük gelirli ailelerin kullandığı ucuz yakıt, kış aylarında hava kirliliğini artırmaktadır. Daha temiz ısınma seçeneğinin başlangıç maliyeti yüksektir. Bir grup, mevcut yakıtın hemen yasaklanmasını ister; başka bir grup ise destek sağlanmadan getirilen yasağın aileleri ısınma imkânından yoksun bırakacağını söyler. Sağlık ve temiz çevre hakkıyla temel ihtiyaçlara erişimi birlikte gözeten bir karar aranır. Belediye, yalnız toplam maliyeti değil yükün farklı gruplar arasında nasıl paylaşıldığını da tartışmaya açar.

Bir yerel toplantıda orman içinden yeni yol geçirilmesi görüşülmektedir. Üç konuşmacı aynı projeye farklı ölçütlerle yaklaşır. Birinci konuşmacı, projeyi sağlayacağı gelir, istihdam ve insanların kullanım kolaylığıyla değerlendirir. İkinci konuşmacı, insanlara yararı bulunmasa bile etkilenen canlıların kendi yaşamlarını sürdürme değerinin gözetilmesi gerektiğini savunur. Üçüncü konuşmacı ise tek tek canlıların ötesinde hayvan geçişleri ve toprak-su ilişkisi gibi ilişkiler ağının bütünlüğünü korumayı esas alır. Toplantı, kararın yalnız teknik imkânlara değil doğaya verilen değere de bağlı olduğunu gösterir.

Bir yerel toplantıda kıyıya büyük bir tesis kurulması görüşülmektedir. Üç konuşmacı aynı projeye farklı ölçütlerle yaklaşır. Birinci konuşmacı, projeyi sağlayacağı gelir, istihdam ve insanların kullanım kolaylığıyla değerlendirir. İkinci konuşmacı, insanlara yararı bulunmasa bile etkilenen canlıların kendi yaşamlarını sürdürme değerinin gözetilmesi gerektiğini savunur. Üçüncü konuşmacı ise tek tek canlıların ötesinde kıyı canlıları ve deniz-kara ekosistemleri gibi ilişkiler ağının bütünlüğünü korumayı esas alır. Toplantı, kararın yalnız teknik imkânlara değil doğaya verilen değere de bağlı olduğunu gösterir.

Bir belediye, park bakımını otomatik sulama ve uzaktan denetim sistemine devreder. Su tüketimi azalır; ancak çalışanlar bitkileri gözlemleyip karar vermek yerine yalnız ekrandaki komutları onaylamaya başlar. Bazıları yaptıkları işin anlamını kaybettiğini, ekip arkadaşları ve parkla bağının zayıfladığını söyler. Bir sensör arızası genç ağaçların susuz kalmasına yol açar. Sistemi üreten şirket, yazılımı kullanan birim ve denetimi azaltan yönetim sorumluluğu birbirine yöneltir. Belediye tasarrufun yanında insan, emek ve sorumluluk boyutlarını da değerlendirmek zorunda kalır.

Bir okul öğrencilerin öğrenmesini desteklemek için algoritma kullanıyor. Sistem önerileri hızlandırıyor ancak kişisel verileri topluyor ve bazı öğrenci gruplarına daha düşük beklenti atayabiliyor.

Bir öğrenci, önerilen derslerin kendi hedefleriyle uyuşmadığını söylediğinde kararın nasıl verildiğini öğrenemez. Öğretmeni sistemi yararlı bir yardımcı olarak görse de öğrencinin geleceğine ilişkin kararın tamamen otomatik puana bırakılmasına karşı çıkar. Okul kurulu, verinin kimin yararına kullanıldığını, öğrencinin karara itiraz edip edemeyeceğini ve hatalı yönlendirmeden kimin sorumlu olacağını tartışır.