11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. dönem 1. yazılı · TDE2.3

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı: “Bir Diyeceğim Var!” Temasında Metin Çözümleme Soruları

Karagöz’ün yapısı ve dramatik örgüsü, tiplerin dil ve üslubu, fiilimsiler; mektubun yapı ve dil özellikleri.

Resmî öğrenme çıktısı

1. tema: bir diyeceğim var! · OKUMA • Tema içeriğine uygun bir Karagöz oyunu • Tema içeriğine uygun bir mektup • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir dilekçe

TDE2.3. “Bir Diyeceğim Var!” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

1. soru

“Bir Diyeceğim Var!” Temasında Metin Çözümleme · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okul topluluğu yardım kermesi için görev paylaşımı yapmaktadır. Aşağıdaki özgün diyalog, gerçek ve mecaz anlamların farklı yorumlanmasıyla oluşan güldürüyü örnekler; tarihî bir oyundan alıntı değildir.

A: Bu işte elini taşın altına koymalısın.
B: Bahçede taş aradım ama elime uygununu bulamadım.
A: Taş aramanı değil, hazırlığa katılmanı istiyorum.
B: Hazırlığa katılmak kolay, nereden gireceğim?
A: Yine sözümü başka yere götürdün. Sorumluluğu paylaşalım diyorum.
B: Paylaşalım elbette; bana düşen parçayı söyle yeter.
A: Gelen kitapları sayıp türlerine göre ayırabilir misin?
B: İşte şimdi anladım. Masayı hazırlarken bana da haber ver.
A: Saydığın kitapları bu listeye yaz, sonra birlikte kontrol edelim.

Yanıtla Adım adım çöz

1.14 puan
“elini taşın altına koymak” ifadesinin iki kişi tarafından nasıl farklı yorumlandığını açıklayınız. Güldürüyü doğuran mekanizma nedir?
1.24 puan
A’nın son sözünü, B’yi küçümsemeden ve görevi somutlaştırarak yeniden yazınız.
1.32 puan
Parçadaki “saydığın” ve “hazırlarken” sözcüklerinin fiilimsi türlerini belirtiniz; metindeki görevlerini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Sorumluluk/risk üstlenmek; B sözcükleri gerçek anlamıyla yorumlayarak yanlış anlar. Gerçek ve mecaz anlam arasındaki uyuşmazlık yanlış anlama ve güldürü doğurur.

Puanlama ölçütleri

Gerçek-mecaz anlam ayrımını yapar.2 puan
Güldürü mekanizmasını metinle açıklar.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Örnek: Çalışma planındaki araştırma bölümünü cuma gününe kadar üstlenebilir misin? İfade saygılı, açık ve bağlama uygun olmalıdır.

Puanlama ölçütleri

Anlamı anlaşılır ve somut hâle getirir.2 puan
Küçümsemeden uygun üslup kullanır.2 puan

1.3 · Örnek cevap / çözüm

Saydığın, kitapları niteleyen sıfat-fiildir. Hazırlarken, haber verme eyleminin zamanını bildiren zarf-fiildir.

Puanlama ölçütleri

İki fiilimsinin türünü doğru belirler.1 puan
Sözcüklerin metindeki görevini açıklar.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

“Bir Diyeceğim Var!” Temasında Metin Çözümleme · 10 puan

Metne dayalı çözümleme ve yaratıcı dil kullanımı · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okul topluluğu, geleneksel tiyatrodaki söz oyunlarından yararlanarak kısa bir sahne hazırlıyor. Aşağıdaki diyalog bu soru için yazılmıştır; tarihî bir oyundan alıntı değildir. Karakterler, ertesi gün gösterilecek oyunun afişini yetiştirmeye çalışmaktadır.

A: Afiş işini yine ağırdan alıyorsun.
B: Yanılıyorsun! Kâğıdı tarttım, iki yüz gram bile gelmiyor.
A: Kâğıdı değil, çalışma hızını söylüyorum. Biraz elini çabuk tut!
B: Ellerimi tutarsam bu afişi kim yazacak?
A: Demek istediğim, yazıyı bugün bitirmen.
B: Öyle desene! Ama hangi yazıyı: oyunun adını mı, oyuncuları mı?
A: Oyunun adıyla tarihini sen yaz; oyuncu listesini ben tamamlayayım.
B: Şimdi anlaştık. Hem ellerim serbest kaldı hem işimiz belli oldu!

Bu parçaya göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

2.14 puan
B’nin söylenenleri yorumlama biçimini “ağırdan almak” ve “elini çabuk tutmak” ifadelerine verdiği karşılıklardan hareketle açıklayınız. Bu yorumlama biçiminin güldürüye katkısını belirtiniz.
2.24 puan
A ve B’nin konuşma biçimleri arasındaki farkı metinden birer örnekle gösteriniz. Son konuşmalarda bu farkın iletişimi engellemesi nasıl aşılmıştır?
2.32 puan
Kendinizi A’nın yerine koyunuz. Afişin zamanında hazırlanması için B’ye görevi açıklayan, yapıcı ve nazik iki cümle yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

B, ağırdan almayı kâğıdın ağırlığına, elini çabuk tutmayı ellerini fiziksel olarak tutmaya bağlar. A’nın deyim anlamında kullandığı ifadeleri gerçek anlamıyla yorumlaması yanlış anlama ve anlam uyuşmazlığı yaratır; güldürü bu söz oyunlarından doğar.

Puanlama ölçütleri

İki karşılığı kullanarak B’nin gerçek anlam odaklı yorumunu açıklar.2 puan
Gerçek–mecaz anlam uyuşmazlığını güldürüye bağlar.2 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

A önce “ağırdan alıyorsun” gibi deyimli yönlendirmeler yapar; B “iki yüz gram bile gelmiyor” gibi gerçek anlama dayalı karşılık verir. A işi “oyunun adıyla tarihini sen yaz; oyuncu listesini ben tamamlayayım” diye somutlaştırınca görev paylaşımı anlaşılır ve iletişim düzelir.

Puanlama ölçütleri

İki konuşma biçimini birer metin örneğiyle ayırır.2 puan
Görevin somutlaştırılmasıyla iletişimin düzelmesini açıklar.2 puan

2.3 · Örnek cevap / çözüm

Örnek: “Oyunun adını ve tarihini bugün afişe yazabilir misin? Sen onları hazırlarken ben de oyuncu listesini tamamlayayım, böylece yarına birlikte yetiştirebiliriz.” Görevi ve iş birliğini açıkça belirten, küçümsemeyen başka uygun iki cümle de kabul edilir.

Puanlama ölçütleri

Görevi ve bağlamı açık tutan iki cümle yazar.1 puan
Yapıcı, nazik ve iş birliğini destekleyen üslup kullanır.1 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.