11. Sınıf Tarih · 1. dönem 1. yazılı · TAR.11.1.1

11. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı: Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri Soruları

II. Viyana Kuşatması, Karlofça, Prut, Pasarofça, Belgrad ve Küçük Kaynarca antlaşmalarının sonuçlarını karşılaştırma ve değerlendirme.

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: değişen dünyada osmanlı (1683-1789) · Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri

TAR.11.1.1. Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadelelerini sonuçları açısından değerlendirebilme

1. soru

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri · 13 puan

Antlaşma hükümlerinden karşılaştırmalı tarihsel çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Aşağıda 1700 İstanbul ve 1711 Prut antlaşmalarına ilişkin seçilmiş sonuçlar özetlenmiştir. Metinler, antlaşmalardan doğrudan alıntı değil, karşılaştırma için hazırlanmış bilgi notlarıdır.

A — İstanbul Antlaşması (1700)
Azak’ın Rusya’da kalması kabul edilmiştir. Rusya’ya İstanbul’da sürekli bir elçi bulundurma imkânı tanınmıştır.

B — Prut Antlaşması (1711)
Azak’ın Osmanlı Devleti’ne geri verilmesi ve çevredeki bazı Rus kalelerinin yıkılması kabul edilmiştir. Rusya’nın Lehistan ile Kırım’a bağlı Kazaklara müdahale etmemesi kararlaştırılmış; İstanbul’da sürekli elçi bulundurma imkânı kaldırılırken Rus tüccarların gelip gitmesine izin verilmiştir.

Bu bilgi notlarından yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

1.17 puan
1700’den 1711’e Azak’ın statüsünde ve Rusya’nın İstanbul’daki diplomatik temsilinde yaşanan değişimleri karşılaştırınız. Bu değişimlerin Osmanlı Devleti açısından anlamını açıklayınız.
1.26 puan
Prut Antlaşması’nın sınır güvenliğine katkısını B metnindeki iki farklı hükme dayandırarak açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Azak’ın Rusya’da kalması kabul edilmişken 1711’de Osmanlı’ya iadesi kabul edilmiştir; bu, aynı yer bakımından askerî/topraksal geri kazanımdır. Rusya’nın sürekli elçi bulundurma imkânının kaldırılması diplomatik bakımdan Osmanlı lehine değişimdir. Yorum yalnız verilen hükümlere dayanır.

Puanlama ölçütleri

Azak’ın iki antlaşmadaki statüsünü doğru karşılaştırır.4 puan
Diplomatik temsil değişimini doğru belirtip Osmanlı açısından yorumlar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Azak’ın iadesi sınırdaki bir kalenin yeniden Osmanlı denetimine geçmesini; çevredeki Rus kalelerinin yıkılması yakın çevredeki askerî baskının azalmasını sağlar. Rusya’nın Kırım’a bağlı Kazaklara müdahale etmemesi de gerekçesiyle sunulursa kabul edilebilir. İki ayrı hüküm ile güvenlik sonucu arasında bağ kurulmalıdır.

Puanlama ölçütleri

Metinden iki farklı ilgili hüküm seçer.3 puan
Her hükmün sınır güvenliğine katkısını gerekçelendirir.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir tarih atölyesinde aşağıdaki olay/antlaşma özetleri karşılaştırılıyor. Özetler, kapsamlı metinlerin yerine geçmeyen çalışma notlarıdır.

İnceleme verileri
Tarih/olay	İlgili sonuç
1699 Karlofça	Osmanlı geniş toprak kayıplarını kabul etti.
1718 Pasarofça	Yeni toprak kayıpları sonrasında diplomasi ve ıslahat arayışları güçlendi.

Yanıtla Adım adım çöz

2.16 puan
Tablodaki değişimi siyasi güç dengesi ve egemenlik bakımından açıklayınız. İki aşamayı birbirine karıştırmadan yazınız.
2.24 puan
Yalnız iki antlaşma maddesine bakarak dönemdeki bütün ilişkilerin sürekli aynı yönde ilerlediği söylenebilir mi? Hangi ek kanıtlar gerekir?

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Savaş ve kayıplar dış siyasette diplomasi arayışlarıyla birlikte değerlendirilir.

Puanlama ölçütleri

İki aşamanın sonuçlarını doğru ayırır.3 puan
Güç dengesi/egemenlik değişimini açıklar.3 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Söylenemez. Savaşların koşulları, diplomatik yazışmalar, diğer antlaşma maddeleri, ticaret ve askerî kapasite incelenmelidir. Seçili maddeler sınırlı kanıttır.

Puanlama ölçütleri

Genellemenin sınırını belirtir.2 puan
En az iki ilgili ek kanıt önerir.2 puan

3. soru

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir tarih atölyesinde aşağıdaki olay/antlaşma özetleri karşılaştırılıyor. Özetler, kapsamlı metinlerin yerine geçmeyen çalışma notlarıdır.

İnceleme verileri
Tarih/olay	İlgili sonuç
1739 Belgrad	Osmanlı lehine kazanımlar ve Karadeniz’de Rus faaliyetlerine sınırlamalar.
1774 Küçük Kaynarca	Kırım’ın bağımsızlığının kabulü; Rusya’nın Karadeniz’de güçlenmesi.

Yanıtla Adım adım çöz

3.16 puan
Tablodaki değişimi siyasi güç dengesi ve egemenlik bakımından açıklayınız. İki aşamayı birbirine karıştırmadan yazınız.
3.24 puan
Yalnız iki antlaşma maddesine bakarak dönemdeki bütün ilişkilerin sürekli aynı yönde ilerlediği söylenebilir mi? Hangi ek kanıtlar gerekir?

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

Osmanlı lehine koşullardan Rusya’nın daha güçlü olduğu koşullara geçiş görülür; Karadeniz dengesi değişir.

Puanlama ölçütleri

İki aşamanın sonuçlarını doğru ayırır.3 puan
Güç dengesi/egemenlik değişimini açıklar.3 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Söylenemez. Savaşların koşulları, diplomatik yazışmalar, diğer antlaşma maddeleri, ticaret ve askerî kapasite incelenmelidir. Seçili maddeler sınırlı kanıttır.

Puanlama ölçütleri

Genellemenin sınırını belirtir.2 puan
En az iki ilgili ek kanıt önerir.2 puan

4. soru

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri · 9 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir tarih atölyesinde aşağıdaki olay/antlaşma özetleri karşılaştırılıyor. Özetler, kapsamlı metinlerin yerine geçmeyen çalışma notlarıdır.

İnceleme verileri
Tarih/olay	İlgili sonuç
1774 Küçük Kaynarca	Kırım’ın bağımsızlığı kabul edildi.
1783	Rusya Kırım’ı ilhak etti.

Yanıtla Adım adım çöz

4.15 puan
Tablodaki değişimi siyasi güç dengesi ve egemenlik bakımından açıklayınız. İki aşamayı birbirine karıştırmadan yazınız.
4.24 puan
Yalnız iki antlaşma maddesine bakarak dönemdeki bütün ilişkilerin sürekli aynı yönde ilerlediği söylenebilir mi? Hangi ek kanıtlar gerekir?

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 · Örnek cevap / çözüm

Bağımsızlık statüsü ile sonraki ilhak farklı aşamalardır; 1774’te doğrudan Rus toprağı oldu demek doğru değildir.

Puanlama ölçütleri

İki aşamanın sonuçlarını doğru ayırır.3 puan
Güç dengesi/egemenlik değişimini açıklar.2 puan

4.2 · Örnek cevap / çözüm

Söylenemez. Savaşların koşulları, diplomatik yazışmalar, diğer antlaşma maddeleri, ticaret ve askerî kapasite incelenmelidir. Seçili maddeler sınırlı kanıttır.

Puanlama ölçütleri

Genellemenin sınırını belirtir.2 puan
En az iki ilgili ek kanıt önerir.2 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 2: 2 soru Senaryo 3: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.