5. Sınıf Sosyal Bilgiler · 1. dönem 1. yazılı · SB.5.1.2

5. Sınıf Sosyal Bilgiler 1. Dönem 1. Yazılı: Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama Soruları

Türkiye, KKTC ve farklı ülkelerin kültürel özellikleri; benzerlik ve farklılıklar, saygının birlikte yaşamaya etkisi.

Resmî öğrenme çıktısı

Birlikte yaşamak · Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama Kültürü

SB.5.1.2. Kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisini yorumlayabilme

1. soru

Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama · 10 puan

Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama bağlamında gerekçeli karşılaştırma · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir kültür sergisinde Türkiye ve Kıbrıs Türk kültürü arasındaki bağlar için şu bilgi kartı hazırlanır: Türkçe yaygın ortak dildir; bayram ziyaretleri ve misafir ağırlama iki toplumda da önem taşır. Kıbrıs Türk mutfağında hellim belirgin bir yere sahiptir; yerel halk dansları adanın kültürel çeşitliliğini yansıtır. Osmanlı döneminde Anadolu’dan adaya yerleşmeler, kültürel temasın tarihî yollarından biridir.

Bir öğrenci “Ortak yönleri varsa bütün yemek ve danslar aynıdır.” der. Kart seçilmiş kültürel bilgilerin ders özetidir.

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
Karttan iki ortak kültürel özellik ve Kıbrıs Türk kültüründe öne çıkan bir yerel özellik yazınız. Öğrencinin yorumunu değerlendiriniz.
1.24 puan
Tarihî yerleşme bilgisinin kültürel benzerliği nasıl açıklayabileceğini yazınız. Sergide hem ortaklığı hem farklılığı gösterecek bir düzenleme öneriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Türkçe ve bayram/misafirlik gelenekleri ortak örneklerdir. Hellim veya yerel halk dansları yerel özellik olarak verilebilir. Ortak dil ve gelenek, bütün yemeklerin/dansların aynı olmasını gerektirmez; benzerlik ve çeşitlilik birlikte bulunur.

Puanlama ölçütleri

İki ortak özellik belirtir.2 puan
Bir yerel özelliği seçer.2 puan
Ortaklıktan tam aynılık çıkarımını reddeder.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Yerleşen insanlar dil, gelenek ve becerilerini taşırken yerel koşullarla etkileşir. Ortak bayram/dil panosunun yanında yöresel yemek ve dans örneklerine ayrı açıklamalar vermek iki yönü birlikte gösterir.

Puanlama ölçütleri

Göç/yerleşmeyi kültürel aktarım mekanizmasıyla açıklar.2 puan
Yerel etkileşimle farklılığın sürebileceğini belirtir.1 puan
Ortaklık ve yerelliği birlikte gösteren düzenleme önerir.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama · 10 puan

Kültürel Özelliklere Saygı ve Birlikte Yaşama bağlamında gerekçeli karşılaştırma · Orta

İncele Soru ve verilenler

Kültürler gününde bir öğrenci ailesinde kullanılan farklı selamlaşma biçimini tanıtır. Dinleyicilerden biri “Bizimki daha normal; seninki komik.” diye güler. Sınıfa yeni katılmış Lina, kendi ailesinin kutlama geleneğini anlatmaktan vazgeçer. Etkinlik sorumlusu konuşmak isteyen herkese söz hakkı verilmesini ve soruların küçümsemeden sorulmasını önerir. Olay kurgusaldır; hiçbir kültürün bütün üyelerine tek davranış atfedilmez.

Yanıtla Adım adım çöz

2.16 puan
Gülme ve “normal” yorumunun kültürel saygı bakımından sorununu açıklayınız. Lina’nın katılımı üzerindeki etkisini metinden gösteriniz.
2.24 puan
Lina’nın katılımını destekleyen iki davranış öneriniz; onu konuşmaya zorlamayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Kendi alışkanlığını tek normal ölçüt sayıp farklılığı küçümsemek saygıya aykırıdır. Lina’nın anlatmaktan vazgeçmesi dışlanma/çekinme ve katılım kaybına örnektir.

Puanlama ölçütleri

Kendi kültürünü tek ölçüt sayma sorununu açıklar.2 puan
Küçümsemenin saygıyı zedelediğini belirtir.2 puan
Lina’nın vazgeçmesini somut etki olarak kullanır.2 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

“İstersen seni dinlemek isteriz.” diyerek tercihine saygı göstermek; alaycı sözü düzeltip içeriğe merakla ve saygılı sorularla yaklaşmak uygundur. İsterse bir arkadaşıyla veya başka gün paylaşma seçeneği sunulabilir.

Puanlama ölçütleri

Davet ederken kişinin tercihini korur.2 puan
İkinci davranışta küçümsemeyi önleyip güvenli ortam sağlar.1 puan
Davranışları birlikte yaşama/katılımla gerekçelendirir.1 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.