7. Sınıf Fen Bilimleri · 1. dönem 1. yazılı · FB.7.2.1

7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı: Fiziksel Anlamda İş Soruları

Fiziksel anlamda işin kuvvet ve kuvvet doğrultusunda yer değiştirmeye bağlı olması; günlük anlamdaki işten farkı ve joule.

Resmî öğrenme çıktısı

2. ünite: kuvvet ve enerjiyi keşfedelim · Kuvvet, İş ve Enerji İlişkisi

FB.7.2.1. Fiziksel anlamda yapılan işin bağlı olduğu faktörlere ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

1. soru

Fiziksel Anlamda İş · 9 puan

Veriye dayalı gerekçelendirme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir spor salonunda görevli kişi, kasayı üç aşamada yerleştiriyor. I. aşamada kasa yerde sıkıştığı için yatay olarak itmesine rağmen hareket etmiyor. II. aşamada kasayı yerden rafa dikey kaldırıyor. III. aşamada kasayı aynı yükseklikte tutup koridorda yatay taşıyor. Yalnızca görevlinin kasaya uyguladığı ve şekilde gösterilen kuvvetin yaptığı işi inceleyiniz; kasayı dengede tutmak için harcanan biyolojik enerjiyi ayrı düşününüz.

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
Her aşamada belirtilen kuvvet fiziksel anlamda iş yapar mı? Her birini kuvvet ve yer değiştirme ilişkisiyle gerekçelendiriniz.
1.23 puan
II. aşamada aynı kasa daha yüksek bir rafa çıkarılırsa görevlinin yaptığı iş nasıl değişir? “Yorulduğum her aşamada kasaya fiziksel iş yaptım.” iddiasını bir aşamayı kullanarak değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

I: Hayır, yer değiştirme yoktur. II: Evet, kuvvet yönünde yer değiştirme vardır. III: Hayır, yukarı yönlü taşıma kuvvetine dik yatay yer değiştirme vardır.

Puanlama ölçütleri

I için yer değiştirme olmadığını belirtir.2 puan
II için kuvvet doğrultusunda yer değiştirmeyi belirtir.2 puan
III için kuvvet ve hareketin dik olduğunu belirtir.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Aynı ağırlıktaki kasa daha fazla yükseltildiği için yapılan iş artar. I veya III sırasında kişi yorulabilir; ama incelenen kuvvet kasaya fiziksel iş yapmaz. Yorulma fiziksel iş için yeterli ölçüt değildir.

Puanlama ölçütleri

Aynı kuvvetle daha çok yükseltmenin işi artıracağını açıklar.1 puan
I ya da III örneğini doğru seçer.1 puan
Yorulma ile fiziksel işin ölçütlerini ayırır.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Fiziksel Anlamda İş · 7 puan

Veriye dayalı gerekçelendirme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir kutu, yatay ray üzerinde dinamometre ile çekiliyor. Her denemede çekme kuvveti sabit ve kutunun hareketiyle aynı yöndedir. Aşağıdaki kayıtta yalnız çekme kuvvetinin yaptığı iş gösteriliyor; sürtünme kuvvetinin yaptığı iş sorulmuyor. B denemesinin iş sütunu yanlışlıkla silinmiştir.

Deneme	Çekme kuvveti (N)	İlerleme (m)	Çekme kuvvetinin işi (J)
A	6	2	12
B	12	2	?
C	6	4	24
D	3	4	12

Tablonun tamamını görmek için yatay kaydırabilirsiniz.

Yanıtla Adım adım çöz

2.14 puan
Kuvvetin işe etkisini araştırmak için hangi iki denemeyi karşılaştırırsınız? Yer değiştirmenin etkisi için hangi iki denemeyi karşılaştırırsınız? Her seçimde sabit ve değişen niceliği yazınız.
2.23 puan
B’nin eksik iş değerini bulunuz. A ile D’de kuvvetler farklı olduğu hâlde işlerin eşit olmasını açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Kuvvet için A–B seçilebilir: yol 2 m sabit, kuvvet 6 N’den 12 N’ye çıkar. C–D de geçerli bir karşılaştırmadır: yol 4 m sabit, kuvvet 6 N’den 3 N’ye iner. Yol için A–C seçilir: kuvvet 6 N sabit, yol 2 m’den 4 m’ye çıkar.

Puanlama ölçütleri

A–B veya C–D çiftini seçer; seçilen çiftte yolun sabit olduğunu belirtir.1 puan
Seçilen A–B veya C–D çiftinde kuvvetin değiştiğini belirtir.1 puan
A–C çiftini ve sabit kuvveti belirtir.1 puan
A–C çiftinde yolun değiştiğini belirtir.1 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

B’de 12×2=24 J iş yapılır. A’da 6×2=12 J, D’de 3×4=12 J’dir. D’de kuvvet yarıya inerken kuvvet yönündeki yol iki katına çıktığı için çarpım değişmez.

Puanlama ölçütleri

B için 24 J sonucunu doğru işlemle bulur.1 puan
A ve D’nin kuvvet-yol çarpımlarını doğru kurar.1 puan
Yarı kuvvet–iki kat yol ilişkisinin eşit işi verdiğini açıklar.1 puan

3. soru

Fiziksel Anlamda İş · 7 puan

Veriye dayalı gerekçelendirme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir depodaki iki kaldırıcı, eşit ağırlıktaki kutuları sabit süratle raflara çıkarıyor. Şemada kutuların başladığı ve bittiği yükseklikler gösterilmiştir. Kaldırıcıların yukarı yönlü kuvvetleri eşittir. Kutular kaldırıldıktan sonra raf üzerinde dinlendiriliyor.

Yanıtla Adım adım çöz

3.14 puan
A ve B kaldırıcılarının kutulara yaptığı işleri karşılaştırınız. Son yükseklikleri karşılaştırmak yerine hangi uzunluğu kullanmanız gerektiğini açıklayınız.
3.23 puan
B kutusu 3 m’den 4 m yüksekliğe çıkarılırsa ilk B kaldırışına göre yapılan iş nasıl değişir? Kutuyu 4 m’de hareketsiz tutarken yukarı kuvvetin iş yapıp yapmadığını açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

İşler eşittir. Her iki kutu da 2 m yükselir; kuvvetler de eşittir. İş için zeminden son yükseklik değil, kuvvet doğrultusundaki yükseklik değişimi kullanılır.

Puanlama ölçütleri

A için 2−0=2 m yükselmeyi bulur.2 puan
B için 3−1=2 m yükselmeyi bulur.1 puan
Eşit kuvvet ve eşit yükselmeyle işlerin eşitliğini açıklar.1 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Yeni kaldırış yalnız 1 m olduğundan, aynı kuvvetin yaptığı iş ilk B kaldırışının yarısı olur. Hareketsiz tutarken yer değiştirme olmadığından kasaya fiziksel iş yapılmaz.

Puanlama ölçütleri

Yeni yükselmeyi 1 m bulur.1 puan
Aynı kuvvetle yarı yolun yarı iş oluşturduğunu belirtir.1 puan
Hareketsiz durumda yer değiştirme yokluğu nedeniyle iş olmadığını açıklar.1 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 3 soru Senaryo 2: 3 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.