11. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.11.1.1

11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Canlıların Uyaranlara Tepki Mekanizmaları Soruları

Tek hücreli, bitki ve hayvan örneklerinde uyaranı alma, yorumlama ve tepki örüntüsü; tümevarımla genelleme.

Resmî öğrenme çıktısı

Tepki · Farklı Canlıların Uyaranlara Karşı Oluşturduğu Tepkiler

BİY.11.1.1. Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme

1. soru

Canlıların Uyaranlara Tepki Mekanizmaları · 12 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir hidranın gövdesine hafifçe dokunulduğunda, mekanik uyaranın algılanmasını sinir ağı boyunca iletim izler ve gövde kasılır. Aynı gözlem çalışmasında tek yönden ışık alan genç bir bitkinin sürgünü birkaç gün içinde ışığa doğru eğilir. Bitkide ışığın algılanması, büyümeyi düzenleyen sinyallerin dağılımını etkiler; sürgünün iki yanında eşit olmayan uzama meydana gelir. İki olayda tepkinin ortaya çıkma süresi ve görev alan yapılar farklıdır.

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
İki canlı için uyaran → algılama/iletim → tepki zincirini kurunuz. Ortak işlevi ve mekanizmalarındaki bir farkı belirtiniz.
1.26 puan
“Bitkilerde sinir sistemi yoktur; dolayısıyla uyaran algılayamazlar.” yargısını gözlemlere dayanarak değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Işık algılanır; hayvanda sinirsel veya hücresel sinyal ve hareket, bitkide hormon dağılımı/büyüme farklılığı yönelme oluşturur. Ortak işlev çevre değişimine yanıt; hayvanın yer değiştirmesi ile bitkinin büyüme yönelmesi farklıdır.

Puanlama ölçütleri

İki zinciri bağlama uygun kurar.3 puan
Ortak işlev ve mekanizma farkını açıklar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Sinir sistemi bulunmaması algılama ve sinyal iletiminin yokluğu anlamına gelmez. Bitkideki yönelme/kapanma, uyaran algılanıp hücresel bir yanıt üretilebildiğinin kanıtıdır.

Puanlama ölçütleri

Yargıyı reddeder.3 puan
Gözlemle hücresel yanıtı ilişkilendirir.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Canlıların Uyaranlara Tepki Mekanizmaları · 11 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir öğrenci, elini sıcak bir yüzeyden hızla çekme tepkisiyle dokunulan küstüm otunun yapraklarını kapatmasını karşılaştırmaktadır. İnsanda sıcaklık ve dokuya zarar verebilecek uyaranlar algılanır; sinirsel iletim ve kasların çalışması elin çekilmesini sağlar. Küstüm otunda ise dokunmanın ardından bitki hücreleri boyunca sinyal iletilir; yaprak tabanındaki hücrelerin su ve turgor durumundaki değişim kapanma oluşturur. Bitkide hayvanlardaki gibi sinir ve kas dokuları bulunmaz.

Yanıtla Adım adım çöz

2.16 puan
İki canlı için uyaran → algılama/iletim → tepki zincirini kurunuz. Ortak işlevi ve mekanizmalarındaki bir farkı belirtiniz.
2.25 puan
“Bitkilerde sinir sistemi yoktur; dolayısıyla uyaran algılayamazlar.” yargısını gözlemlere dayanarak değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Sıcaklık insan duyu reseptörleri-sinir sistemi-kas tepkisiyle el çekmeye; dokunma küstüm otunda hücresel sinyal ve turgor değişimiyle yaprak kapanmasına yol açar. Ortak işlev uyaranlara yanıt, iletim/tepki yapıları farklıdır.

Puanlama ölçütleri

İki zinciri bağlama uygun kurar.3 puan
Ortak işlev ve mekanizma farkını açıklar.3 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Sinir sistemi bulunmaması algılama ve sinyal iletiminin yokluğu anlamına gelmez. Bitkideki yönelme/kapanma, uyaran algılanıp hücresel bir yanıt üretilebildiğinin kanıtıdır.

Puanlama ölçütleri

Yargıyı reddeder.3 puan
Gözlemle hücresel yanıtı ilişkilendirir.2 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 2: 1 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.