10. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.10.1.5

10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Canlılarda Sindirim Çeşitleri ve Yapıları Soruları

Hücre içi ve hücre dışı sindirim; diş, mide ve bağırsak yapısına göre kuş, kurt, inek ve insanın sınıflandırılması.

Resmî öğrenme çıktısı

Enerji · Sindirim (Hücre İçi Sindirim ve Hücre Dışı Sindirim), Canlılarda Sindirim Yapıları

BİY.10.1.5. Canlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilme

1. soru

Canlılarda Sindirim Çeşitleri ve Yapıları · 11 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir öğrenci, omurgalıların beslenme biçimleri ile sindirim yapıları arasındaki ilişkiyi incelemek için üç bilgi kartı hazırlamıştır. Kartlardaki bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bağırsak uzunluğu karşılaştırması canlının vücut uzunluğuna göre yapılmaktadır.

Omurgalıların sindirim yapıları
Canlı	Beslenme	Mide ve bağırsak özelliği
Kurt	Et ağırlıklı	Tek bölmeli mide; görece kısa bağırsak
Koyun	Bitki ağırlıklı	Çok bölmeli mide; mikrobiyal sindirim; görece uzun bağırsak
At	Bitki ağırlıklı	Tek bölmeli mide; gelişmiş kör bağırsakta mikrobiyal sindirim

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
Tablodaki canlıları iki farklı ölçüte göre sınıflandırınız. Her sınıflandırmada kullandığınız ölçütü ve oluşturduğunuz grupları yazınız.
1.25 puan
Koyun ile atın otçul olmalarına rağmen aynı mide yapısına sahip olmamasını açıklayınız. İki canlıda bitkisel besinlerin değerlendirilmesine katkı sağlayan ortak özelliği belirtiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Beslenme ölçütü: etçil kurt; otçul koyun ve at. Mide yapısı ölçütü: tek bölmeli kurt ve at; çok bölmeli koyun. Mikrobiyal sindirimin yeri de doğru gruplandırmayla ölçüt olabilir.

Puanlama ölçütleri

İki biyolojik sınıflandırma ölçütü belirler.3 puan
Canlıları seçtiği ölçütlere göre doğru gruplar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Otçulluk tek bir mide yapısı gerektirmez. Koyunda çok bölmeli mide, atta gelişmiş kör bağırsak mikrobiyal sindirime ortam sağlar. Mikroorganizmalar selülozun parçalanmasına katkıda bulunur.

Puanlama ölçütleri

Beslenme biçiminin tek bir mide yapısını zorunlu kılmadığını açıklar.3 puan
Mikroorganizmaların sindirimdeki ortak katkısını belirtir.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Canlılarda Sindirim Çeşitleri ve Yapıları · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir laboratuvar kılavuzunda iki canlının sindirim özellikleri kimlikleri verilmeden kaydedilmiştir. Sınıflandırma yalnız bu özelliklere dayanacaktır.

İnceleme verileri
Canlı	Gözlem
K	Kesici-köpek dişleri gelişmiş; bağırsak görece kısa
L	Öğütücü azılar gelişmiş; selüloz sindiren mikroorganizmalar var

Yanıtla Adım adım çöz

2.16 puan
K ve L’nin baskın beslenme biçimlerini çıkarınız. Diş ve bağırsak özelliklerinin besinle ilişkisini açıklayınız.
2.24 puan
“Bütün otçullar çok bölmeli mideye sahiptir.” sonucu bu kayıttan çıkar mı?

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

K etçil, L otçul beslenmeye uygundur. Sivri dişler parçalama; öğütücü dişler bitkisel besini ezme; mikroorganizmalar selülozun parçalanmasıyla ilişkilidir.

Puanlama ölçütleri

Sınıflandırmayı doğru yapar.3 puan
İki yapı/işlev ilişkisini açıklar.3 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Hayır. Verilen özellikler mide bölme sayısını göstermiyor; otçulluk ile çok bölmeli mide eş anlamlı değildir.

Puanlama ölçütleri

Genellemeyi reddeder.2 puan
Verinin sınırı veya karşı örnekle gerekçelendirir.2 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.