10. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.10.1.3

10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler Soruları

Su bitkisiyle fotosentez deneyi, değişkenler, karbon dioksit ve oksijen; van Helmont, Priestley ve Ingenhousz’un çalışmaları.

Resmî öğrenme çıktısı

Enerji · Işık Enerjisi Kullanılarak Besin Sentezi: Fotosentez (Işığın Kullanıldığı Tepkimeler, Işığın Kullanılmadığı Tepkimeler, Fotosentez Hızına Etki Eden Çevresel Faktörler)

BİY.10.1.3. Fotosentezde kullanılan ve üretilen maddelerle ilgili deney yapabilme

1. soru

Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler · 16 puan

Kontrollü deney tasarımı ve sınırlı veriden çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okulun bilim şenliği için çalışan öğrenciler, akvaryumdaki su bitkilerinin lambaya uzaklığı ile fotosentez hızı arasındaki ilişkiyi araştırıyor. Aynı türden ve eşit uzunlukta üç sürgünü, eşit hacimde ve aynı çözünmüş CO₂ düzeyindeki sulara yerleştiriyorlar. Aynı özellikteki lambaların ışık rengi sabit tutuluyor; su banyosu sayesinde bütün kapların sıcaklığı 25 °C olarak korunuyor.

Farklı lamba uzaklıklarında karşılaştırılan su bitkisi düzenekleri. Şema ölçekli değildir.

Bitkiler bulundukları ışık koşuluna uyum sağladıktan sonra bir dakika boyunca çıkan kabarcıklar sayılmıştır. Kabarcık sayısı bu koşullarda fotosentez hızının yaklaşık göstergesi olarak kullanılmaktadır.

Fotosentez gözlem sonuçları
Lambaya uzaklık	Bir dakikadaki kabarcık sayısı
10 cm	30
20 cm	15
30 cm	8

Şekildeki düzenekler ve tablodaki ölçümlerden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

1.18 puan
Şekildeki düzeneklerde gerçekleştirilen deneyin amacını, bağımsız ve bağımlı değişkenlerini yazınız. Karşılaştırmanın güvenilir olması için sabit tutulan iki koşulu belirtiniz.
1.28 puan
Aynı bitki yeterli süre karanlıkta bekletildiğinde oksijen kabarcığı çıkışının durması beklenmektedir. Bu değişimi fotosentezde ışığın rolüyle ilişkilendirerek açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Amaç, ışık kaynağının bitkiye uzaklığının fotosentez hızıyla ilişkisini incelemektir. Bağımsız değişken uzaklık; bağımlı değişken bir dakikada çıkan kabarcık sayısıyla yaklaşık olarak izlenen fotosentez hızıdır. Sıcaklık, CO₂ düzeyi, bitki türü/uzunluğu, su hacmi veya ışık rengi kontrol edilir.

Puanlama ölçütleri

Deneyin amacını ve iki değişkeni doğru belirler.4 puan
İki sabit koşulu doğru belirtir.4 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Fotosentezin ışığa bağımlı tepkimelerinde ışık enerjisi kullanılır ve suyun parçalanmasıyla oksijen açığa çıkar. Karanlıkta bu süreç sürdürülemediğinden fotosenteze bağlı oksijen kabarcığı çıkışı durur. Bu durum bitkide bütün yaşamsal faaliyetlerin durduğu anlamına gelmez.

Puanlama ölçütleri

Işığın fotosentez için gerekli enerjiyle ilişkisini kurar.4 puan
Kabarcık çıkışını oksijen üretimiyle ilişkilendirir.4 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.