10. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.10.1.1

10. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Canlılık İçin Enerji ve ATP Soruları

ATP’nin yapısı, enerji aktarımındaki rolü ve enerji gerektiren yaşamsal olaylar; ışıktan ATP’ye enerji akışı.

Resmî öğrenme çıktısı

Enerji · Canlılık İçin Enerjinin Önemi (ATP’nin Yapısı ve Enerji Aktarımında ATP’nin Rolü)

BİY.10.1.1. Canlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilme

1. soru

Canlılık İçin Enerji ve ATP · 12 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir laboratuvarda aynı türden ve başlangıçta eşit sayıda maya hücresi iki gruba ayrılmıştır. İki grupta besin miktarı, sıcaklık ve bekleme süresi aynıdır. Kontrol grubunda ATP üretimi sürerken deney grubunda ATP üretimini baskılayan bir uygulama yapılmıştır. Bu soruda uygulamanın doğrudan başka bir hücresel hasara yol açmadığı kabul edilmektedir. Süre sonunda kontrol grubunda belirgin çoğalma gözlenmiş, deney grubunda çoğalma çok azalmıştır.

Yanıtla Adım adım çöz

1.112 puan
Gözlem sonuçlarını karşılaştırarak ATP’nin canlılık için önemini açıklayınız. Deney grubunda besin bulunmasının tek başına çoğalmanın sürmesi için neden yeterli olmadığını belirtiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

ATP, enerji gerektiren hücresel olaylarda doğrudan kullanılan enerji taşıyıcısıdır. Besinin enerjisinin hücresel işlerde kullanılabilmesi için uygun süreçlerle ATP üretimine aktarılması gerekir. ATP üretiminin baskılanması sentez ve hücre bölünmesi gibi süreçleri sınırlar; bu nedenle besin bulunmasına rağmen çoğalma azalır.

Puanlama ölçütleri

ATP’yi enerji gerektiren süreçlerle ilişkilendirir.4 puan
İki grubun farkını veriye dayalı açıklar.4 puan
Besin enerjisi ile doğrudan kullanılabilen ATP’yi ayırır.4 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Canlılık İçin Enerji ve ATP · 16 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir hücre kültüründe ATP üretimini azaltan bir uygulama yapılıyor. Kontrol grubuyla deney grubu aynı sıcaklıkta, aynı besin ortamında tutuluyor. Uygulama sonrasında aktif taşıma ve protein sentezi azalıyor; hücreye oksijenin difüzyonla geçişi sürüyor.

Yanıtla Adım adım çöz

2.18 puan
Bulguları ATP’nin hücresel işleviyle açıklayınız. Besinin bulunması, kullanılabilir ATP’nin yeterli olduğunu tek başına gösterir mi?
2.28 puan
“Hücredeki tüm madde geçişleri ATP gerektirir.” iddiasını bağlamdaki bir veriyle değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

ATP enerji gerektiren süreçlere aktarılabilir enerji sağlar. Besindeki enerjinin uygun metabolik yollarla ATP’ye aktarılması gerekir; besin varlığı ATP yeterliliğinin kanıtı değildir. Difüzyon gibi pasif olaylar doğrudan ATP gerektirmez.

Puanlama ölçütleri

ATP’nin enerji aktarımı rolünü açıklar.4 puan
Besin enerjisi ile ATP kullanılabilirliğini ayırır.4 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Oksijenin difüzyonla geçişinin sürmesi karşı kanıttır; pasif geçiş doğrudan ATP tüketmez.

Puanlama ölçütleri

İddiayı sınayan somut veri veya kontrol önerir.4 puan
Önerinin/çıkarımın nedenini açıklar.4 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.