2026–2027 ORTAK YAZILIYA HAZIRLIKÜcretsiz kayıt ol
OYSS Akademi — Bir Nova Zeka markasıdır
Giriş yap

10. Sınıf Tarih · 1. dönem 1. yazılı · TAR.10.1.3

10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı: Türklerde Sosyoekonomik Hayat, Yerleşme ve Şehirleşme Soruları

Ticaret, kervansaray, Ahilik, vakıf ve konargöçer hayat ile yerleşme ve şehirleşme arasındaki ilişki; kaynakların doğruluğu.

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: türkistan’dan türkiye’ye (1040-1299) · Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türklerin Sosyal Yaşamları ve Ekonomik Faaliyetleri

TAR.10.1.3. Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişkiyi sorgulayabilme

1. soru

Türklerde Sosyoekonomik Hayat, Yerleşme ve Şehirleşme · 12 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Aşağıdaki bilgi notu karşılaştırma amacıyla hazırlanmıştır; tarihî belgeden doğrudan alıntı değildir.

Türkiye Selçuklu şehirlerinde ticaret yolları çevresindeki kervansaraylar, tüccarların konaklama ve güvenlik ihtiyaçlarına cevap veriyordu. Pazarlar, üretim yapan atölyelerle uzak bölgelerden gelen ürünleri buluşturuyordu. Bu hareketlilik yalnız mal alışverişini değil ulaşım, depolama ve hizmet alanlarındaki iş bölümünü de destekliyordu. Bir kent araştırması, bu kurumların aynı güzergâh çevresinde gelişmesini, ticaret ile yerleşme arasındaki karşılıklı ilişki üzerinden ele almaktadır.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.16 puan
    Bağlamdaki ekonomik faaliyet ile yerleşme/toplumsal hayat arasında iki ilişki kurunuz.
  2. 1.26 puan
    Bu ilişkiyi tarihî kanıtlarla sınamak için hangi iki kaynak türüne başvurursunuz?
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Güvenli konaklama ticareti destekler; pazar ve atölyeler işgücü/yerleşme çekebilir.

Puanlama ölçütleri

  • İki somut ilişki kurar.3 puan
  • Ekonomik ve toplumsal/mekânsal boyutu birlikte açıklar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Vakıf belgesi, ticaret/vergi kaydı, yapı kitabesi, seyahatname veya arkeolojik bulgu gibi bağlamla ilgili iki kaynak kullanılabilir; tarih ve amaçları eleştirilmelidir.

Puanlama ölçütleri

  • İki ilgili kaynak türü seçer.3 puan
  • Kaynakların hangi bilgiye katkı vereceğini açıklar.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Türklerde Sosyoekonomik Hayat, Yerleşme ve Şehirleşme · 11 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Aşağıdaki bilgi notu karşılaştırma amacıyla hazırlanmıştır; tarihî belgeden doğrudan alıntı değildir.

Bir Anadolu şehrinde vakıf gelirleri, su yapılarının bakımı, eğitim ve yolcuların ağırlanması gibi hizmetlere ayrılmaktadır. Hizmetleri sürdüren görevlilerin ve bu yapılardan yararlananların ihtiyaçları, çevredeki üretim ve alışverişle ilişkilidir. Böylece gelir sağlayan mülkler ile kamusal yarar üreten kurumlar arasında bağlantı kurulmaktadır. Araştırmacı, bu düzenin şehirde gündelik hayatı ve dayanışmayı nasıl etkilediğini incelemektedir.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 2.16 puan
    Bağlamdaki ekonomik faaliyet ile yerleşme/toplumsal hayat arasında iki ilişki kurunuz.
  2. 2.25 puan
    Bu ilişkiyi tarihî kanıtlarla sınamak için hangi iki kaynak türüne başvurursunuz?
Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Vakıf hizmetleri yaşam koşullarını iyileştirebilir; hizmet çevresinde kent dokusu ve dayanışma gelişebilir.

Puanlama ölçütleri

  • İki somut ilişki kurar.3 puan
  • Ekonomik ve toplumsal/mekânsal boyutu birlikte açıklar.3 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Vakıf belgesi, ticaret/vergi kaydı, yapı kitabesi, seyahatname veya arkeolojik bulgu gibi bağlamla ilgili iki kaynak kullanılabilir; tarih ve amaçları eleştirilmelidir.

Puanlama ölçütleri

  • İki ilgili kaynak türü seçer.3 puan
  • Kaynakların hangi bilgiye katkı vereceğini açıklar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

3. soru

Türklerde Sosyoekonomik Hayat, Yerleşme ve Şehirleşme · 12 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Aşağıdaki bilgi notu karşılaştırma amacıyla hazırlanmıştır; tarihî belgeden doğrudan alıntı değildir.

Türk topluluklarının farklı coğrafyalardaki yaşamında hayvancılık, tarım ve zanaatın ağırlıkları değişebiliyordu. Hayvancılıkla geçinen gruplar deri ve yün gibi ürünlerini tahıl ve işlenmiş eşyalarla değiştirebiliyordu. Yerleşik üreticiler de hayvansal ürünlere ve taşıma hizmetlerine ihtiyaç duyuyordu. Bölgesel pazarlar bu karşılıklı ihtiyaçları bir araya getiriyordu. Bu nedenle konargöçer ve yerleşik yaşamı birbirinden tamamen kopuk iki dünya gibi değerlendirmek eksik kalır.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 3.16 puan
    Bağlamdaki ekonomik faaliyet ile yerleşme/toplumsal hayat arasında iki ilişki kurunuz.
  2. 3.26 puan
    Bu ilişkiyi tarihî kanıtlarla sınamak için hangi iki kaynak türüne başvurursunuz?
Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

Üretim biçimlerinin farklılığı karşılıklı ihtiyacı ve ticari bağlantıları artırabilir; tek tip yaşam biçimi varsayılamaz.

Puanlama ölçütleri

  • İki somut ilişki kurar.3 puan
  • Ekonomik ve toplumsal/mekânsal boyutu birlikte açıklar.3 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Vakıf belgesi, ticaret/vergi kaydı, yapı kitabesi, seyahatname veya arkeolojik bulgu gibi bağlamla ilgili iki kaynak kullanılabilir; tarih ve amaçları eleştirilmelidir.

Puanlama ölçütleri

  • İki ilgili kaynak türü seçer.3 puan
  • Kaynakların hangi bilgiye katkı vereceğini açıklar.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

4. soru

Türklerde Sosyoekonomik Hayat, Yerleşme ve Şehirleşme · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Aşağıdaki bilgi notu karşılaştırma amacıyla hazırlanmıştır; tarihî belgeden doğrudan alıntı değildir.

Anadolu şehirlerinde meslek çevreleri, üretimin yanı sıra çırakların yetişmesi ve dayanışma ihtiyaçlarıyla da ilgileniyordu. Ahilik çerçevesinde işin öğrenilmesi, mesleki davranış ve ürün niteliği birlikte değerlendiriliyordu. Atölyelerde edinilen beceriler kuşaklar arasında aktarılırken esnafın birbirine destek olması şehirdeki toplumsal bağları güçlendirebiliyordu. Bu bilgi notu, ekonomik örgütlenmenin yalnız kazanç elde etme amacıyla açıklanamayacağını gösterir.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 4.16 puan
    Bağlamdaki ekonomik faaliyet ile yerleşme/toplumsal hayat arasında iki ilişki kurunuz.
  2. 4.24 puan
    Bu ilişkiyi tarihî kanıtlarla sınamak için hangi iki kaynak türüne başvurursunuz?
Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 · Örnek cevap / çözüm

Mesleki eğitim nitelikli üretime, dayanışma sosyal güven ve kent örgütlenmesine katkı sağlar.

Puanlama ölçütleri

  • İki somut ilişki kurar.3 puan
  • Ekonomik ve toplumsal/mekânsal boyutu birlikte açıklar.3 puan

4.2 · Örnek cevap / çözüm

Vakıf belgesi, ticaret/vergi kaydı, yapı kitabesi, seyahatname veya arkeolojik bulgu gibi bağlamla ilgili iki kaynak kullanılabilir; tarih ve amaçları eleştirilmelidir.

Puanlama ölçütleri

  • İki ilgili kaynak türü seçer.2 puan
  • Kaynakların hangi bilgiye katkı vereceğini açıklar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 2 soru Senaryo 3: 3 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.