9. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.9.1.4

9. Sınıf Biyoloji · Canlıların Ortak Özellikleri

Doğrudan ve dolaylı gözlenebilen canlılık özellikleri, gözlem verisi kaydetme ve virüslerin canlı sayılmama nedenleri.

Resmî öğrenme çıktısı

Yaşam · Hücresel Yapı, Organizasyon, Beslenme, Enerji Üretimi ve Tüketimi, Boşaltım, Büyüme ve Gelişme, Metabolizma, Uyarılara Tepki, Homeostazi, Üreme, Varyasyon ve Adaptasyon

BİY.9.1.4. Çevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilme

1. soru

Canlıların Ortak Özellikleri · 12 puan

Veriye dayalı gerekçelendirme · Kolay

İncele Soru ve verilenler

Bir bilim müzesinde “Büyüyen her şey canlı mıdır?” köşesi hazırlanıyor. Üç örnek hakkında yalnız aşağıdaki bilgiler verilmiştir. Kristalin büyümesi çözeltideki taneciklerin yüzeye eklenmesiyle gerçekleşir.

Özellik	Bakteri	Virüs	Tuz kristali
Hücresel yapı	Var	Yok	Yok
Kalıtım materyali	DNA	DNA ya da RNA	Yok
Kendi metabolizması	Var	Yok	Yok
Çoğalma	Uygun ortamda hücre bölünmesi	Yalnız konak hücrenin olanaklarıyla	Biyolojik üreme yok
Hacim artışı	Hücre büyümesi	Konak dışında hücresel büyüme yok	Yüzeye tanecik eklenmesi

Tablonun tamamını görmek için yatay kaydırabilirsiniz.

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
Kristaldeki hacim artışının tek başına canlılık kanıtı olmadığını iki başka ölçütle açıklayınız. Bakteriyi canlı kabul etmeyi destekleyen üç tablo özelliğini yazınız.
1.26 puan
Virüsün canlılarla ortak bir özelliğini ve bağımsız bir hücreden ayrılan iki özelliğini yazınız. “Virüs konak dışında kendi ATP’sini üretir.” savını tabloyla değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Kristalde hücresel yapı ve metabolizma/kalıtım materyali yoktur; tanecik birikimi canlı büyümesiyle aynı değildir. Bakteride hücre, metabolizma, DNA ve bölünme özelliklerinden üçü birlikte canlılığı destekler.

Puanlama ölçütleri

Kristalde hücresel yapı yokluğunu belirtir.2 puan
Metabolizma/kalıtım yokluğu ile fiziksel birikimi ayırır.2 puan
Bakteri için üç doğru özelliği birlikte kullanır.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Kalıtım materyali taşıması canlılarla ortak özelliktir. Hücresel yapısı ve kendi metabolizması yoktur; çoğalmak için konağa bağımlıdır. Kendi metabolizması olmadığından konak dışında ATP üretimi yapmaz.

Puanlama ölçütleri

Kalıtım materyalini ortak özellik olarak belirtir.2 puan
Hücre ve metabolizma yokluğunu ayırıcı iki özellik olarak verir.2 puan
ATP savını metabolizma yokluğuna dayanarak reddeder.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.