9. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.9.1.2

9. Sınıf Biyoloji · Canlıları bilimsel olarak inceleme

Gözlem ve çıkarım, hipotez, değişkenler ve kontrol grubu; bilimsel bilginin kanıta dayanması ve değişebilmesi.

Resmî öğrenme çıktısı

Yaşam · Bilimin Doğası, Bilimsel Araştırma Süreçleri

BİY.9.1.2. Bilimsel araştırma süreçlerinde bilimin doğasını yorumlayabilme

1. soru

Bilimsel Araştırma Süreçleri ve Bilimin Doğası · 16 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir öğrenci, ıslatılan fasulye tohumlarının ışık olmadan çimlenemeyeceğini düşünüyor. Aynı partiden alınan 20’şer tohum eşit su, sıcaklık ve oksijen koşullarında iki kaba konuluyor. K aydınlıkta, L karanlıkta tutuluyor. Beşinci gün K’de 18, L’de 17 tohum çimleniyor.

Yanıtla Adım adım çöz

1.18 puan
Bu araştırmada bilimsel bilginin hangi özellikleri görülmektedir? İki özelliği verilen uygulama veya bulguyla ilişkilendirerek açıklayınız.
1.28 puan
Başlangıç düşüncesinin bir hipotez olarak sınandığı bu çalışmada deney yapma ile sonuç çıkarma aşamalarına birer örnek yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Deney ve kanıta dayanma: ışık koşulu değiştirilmiş, çimlenme sayıları kaydedilmiştir. Sınanabilir ve değişebilir olma: ışık olmadan çimlenemez düşüncesi karanlıkta 17 tohumun çimlenmesiyle desteklenmemiştir. Koşulları kontrol etme de bilimsel yöntemin özelliği olarak gerekçesiyle kabul edilir.

Puanlama ölçütleri

İki uygun bilimsel özellik belirler.4 puan
Özellikleri deneydeki uygulama ve sonuçlarla ilişkilendirir.4 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Deney: aynı özellikteki tohumların diğer koşullar eşit tutularak aydınlık ve karanlıkta bekletilmesi. Sonuç: karanlıkta da çimlenme olduğundan bu tohumlar için ışığın çimlenmenin zorunlu koşulu olduğu hipotezinin desteklenmemesi.

Puanlama ölçütleri

Deney aşamasını doğru örnekler.4 puan
Sonucu eldeki gözlemle sınırlandırır.4 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Suyun Canlılar İçin Önemi · 13 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir gölette kışın yüzey buzla kaplanırken alttaki su sıvı kalmaktadır. Laboratuvarda ise ince cam boruda suyun yükseldiği ve temiz su yüzeyine dikkatlice bırakılan küçük bir iğnenin bir süre yüzeyde durabildiği gözleniyor.

Yanıtla Adım adım çöz

2.19 puan
Üç gözlemi sırasıyla suyun yoğunluk davranışı, adezyon/kohezyon ve yüzey gerilimiyle ilişkilendiriniz.
2.24 puan
Yüzeyde oluşan buzun alttaki canlıların yaşamına nasıl katkı sağladığını bir neden-sonuç zinciriyle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Buz sıvı sudan daha az yoğun olduğu için yüzeyde kalır; su yaklaşık 4 °C’de en yoğundur. Cam-suya adezyon ve su moleküllerinin kohezyonu kılcallığa katkı sağlar. Moleküller arası çekim yüzey gerilimini oluşturur.

Puanlama ölçütleri

Buzun düşük yoğunluğunu açıklar.3 puan
Kılcallığı adezyon/kohezyonla ilişkilendirir.3 puan
İğne gözlemini yüzey gerilimiyle ilişkilendirir.3 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Yüzey buzunun altında sıvı su kalır; buz tabakası ısı alışverişini sınırlar. Göletin tümünün hızla donması önlenir ve su canlıları için yaşam ortamı korunabilir.

Puanlama ölçütleri

Sıvı ortamın korunmasını belirtir.2 puan
Yalıtım etkisini yaşamla ilişkilendirir.2 puan

3. soru

Canlıların Beslenme Özelliklerinin Gözlenmesi · 12 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okul bahçesinde çimen, salyangoz ve mantar gözleniyor. Çimen ışık altında organik besin üretir. Salyangoz yaprak yer. Mantar dökülmüş yaprakların üzerinde gelişir ve dış ortama salgıladığı enzimlerle parçalanan maddeleri alır.

İnceleme verileri
Canlı	Besini elde etme yolu
Çimen	Işıkla organik besin üretme
Salyangoz	Hazır besini yeme
Mantar	Dışarıda parçalayarak emme

Yanıtla Adım adım çöz

3.16 puan
Canlıları ototrof ve heterotrof beslenmeye göre sınıflandırınız. Salyangoz ile mantarın aynı grupta olmasına rağmen besini alma biçimlerinin nasıl farklılaştığını açıklayınız.
3.26 puan
Bu gözlemde doğrudan kaydedilebilen bir bulgu ile ek deney gerektiren bir iddiaya örnek veriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

Çimen ototrof; salyangoz ve mantar heterotroftur. Salyangoz besini vücuduna alır; mantar dışarıda sindirdiği küçük molekülleri emer.

Puanlama ölçütleri

Üç canlıyı doğru sınıflandırır.3 puan
İki heterotrofun besin alma farkını açıklar.3 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Salyangozun yaprak yemesi gözlenebilir. Işığın çimenin besin üretimine etkisinin nicel ölçümü, kontrollü deney gerektirir. Açıklanmış başka uygun örnekler kabul edilir.

Puanlama ölçütleri

Gözlenebilir bulgu verir.3 puan
Deney gerektiren iddiayı gerekçelendirir.3 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 3 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.