9. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.9.1.1

9. Sınıf Biyoloji · Minerallerin Canlılar İçin Önemi ve Biyolojideki Dönüm Noktaları

Aşı, antibiyotik, insülin ve gen teknolojileri gibi buluşların insan hayatına katkıları; bilginin doğruluğunu sorgulama.

Resmî öğrenme çıktısı

Yaşam · Biyolojinin Önemi, Biyoloji Biliminin Gelişimindeki Dönüm Noktaları

BİY.9.1.1. Biyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarını sorgulayabilme

1. soru

Minerallerin Canlılar İçin Önemi · 14 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir beslenme afişinde “Mineraller enerji verir, eksiklik varsa istenildiği kadar takviye alınabilir.” yazıyor. Biyoloji kulübü afişi aşağıdaki bilgi kartına göre düzeltmek istiyor.

İnceleme verileri
Mineral	Örnek işlev
Demir	Hemoglobinin yapısına katılma
İyot	Tiroit hormonlarının yapısına katılma
Kalsiyum	Kemik/diş yapısı ve kas çalışması

Yanıtla Adım adım çöz

1.19 puan
Afişteki iki bilimsel hatayı düzeltiniz. Minerallerin enerji vermemesi, gerekli olmadıkları anlamına gelir mi?
1.25 puan
Tablodan iki mineral seçerek birinin diğerinin yerini neden bütünüyle alamayacağını açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Mineraller enerji vermez; yapısal ve düzenleyici görevleri nedeniyle gereklidir. Fazlası da zararlı olabilir; gelişigüzel ve sınırsız takviye doğru değildir.

Puanlama ölçütleri

Enerji iddiasını düzeltir.3 puan
Sınırsız kullanım iddiasını düzeltir.3 puan
Gerekliliği tablodaki işlevle açıklar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Demir hemoglobin, iyot tiroit hormonları için gereklidir; farklı moleküler işlevleri vardır. Birinin yeterli olması diğerinin eksikliğini gidermez. Başka iki doğru örnek kabul edilir.

Puanlama ölçütleri

İki farklı işlevi doğru belirtir.3 puan
Birbirinin yerini alamama sonucunu açıklar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

2. soru

Biyolojideki Dönüm Noktaları · 12 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Gen düzenleme yöntemleri, DNA’daki belirli bölgelerin hedeflenerek değiştirilmesine olanak verir. Araştırmacılar bu yöntemlerle bir genin hücredeki işlevini inceleyebilir, bazı kalıtsal hastalıklarla ilişkili değişiklikler üzerinde çalışabilir ve tarım bitkilerinin belirli özelliklerini araştırabilir. Hedeflenen değişikliğin elde edilmesi, yöntemin her durumda güvenli ve etkili olduğu anlamına gelmediğinden uygulamalar ayrıca kontrol edilir.

Yanıtla Adım adım çöz

2.112 puan
Gen düzenleme çalışmalarının insan yaşamına sağlayabileceği iki katkıyı farklı kullanım alanlarından seçerek gerekçeleriyle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Sağlıkta hastalıkla ilişkili genlerin işlevlerini anlamak ve bazı tedavi yaklaşımlarını geliştirmek; tarımda kuraklığa veya hastalıklara dayanıklılık gibi özellikleri araştırmak örnek verilebilir. Her katkı genetik materyalin hedefli incelenmesi/değiştirilmesiyle ilişkilendirilmelidir. Bütün hastalıkların kesin tedavisi iddiası kabul edilmez.

Puanlama ölçütleri

İki farklı kullanım alanından uygun katkı belirtir.6 puan
Her katkıyı gen düzenlemenin sağladığı imkânla gerekçelendirir.6 puan

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.