10. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.10.1.3

10. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Kimyasal Tepkime Türleri Soruları

Çökelme, indirgenme-yükseltgenme ve asit-baz tepkimelerinin gözlenebilir göstergeleri, sembolik ve tanecik düzeyinde gösterimi.

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Kimyasal Tepkimeler

KİM.10.1.3. Kimyasal tepkime türlerinin oluşum sürecine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme

1. soru

Kimyasal Tepkime Türleri · 9 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir laboratuvar raporunda aşağıdaki gözlem ve dengelenmiş denklem birlikte verilmiştir. (aq: sulu çözelti; k: katı; s: sıvı.)

İnceleme verileri
Gözlem	Denklem
Çinko üzerinde bakır birikimi görülür.	Zn(k)+CuSO₄(aq) → ZnSO₄(aq)+Cu(k)

Yanıtla Adım adım çöz

1.16 puan
Tepkime türünü belirleyip tanecik düzeyindeki değişimle gerekçelendiriniz. Net iyon denklemini veya elektron alışverişini gösteriniz.
1.23 puan
Denklemdeki atom sayılarının korunması ile gözlenen yeni özellikler birbiriyle çelişir mi? Açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Redoks; Zn 0’dan +2’ye yükseltgenir, Cu +2’den 0’a indirgenir. Zn → Zn²⁺+2e⁻; Cu²⁺+2e⁻ → Cu

Puanlama ölçütleri

Türü doğru adlandırır.2 puan
Tanecik düzeyindeki mekanizmayı açıklar.2 puan
İyon/elektron gösterimini doğru yazar.2 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Çelişmez. Kimyasal tepkimede atom türü ve sayısı korunurken atomlar/iyonlar yeni düzenlenmelerle farklı maddeler oluşturabilir; bu nedenle özellikler değişebilir.

Puanlama ölçütleri

Atomların korunumunu belirtir.2 puan
Yeni düzenlenme ile özellik değişimini bağlar.1 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

Konu anlatım videoları

2. soru

Kimyasal Tepkime Türleri · 8 puan

Gözlenebilir değişimi tanecik modeliyle açıklama · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir deneyde, gümüş nitrat (AgNO₃) ve sodyum klorür (NaCl) çözeltileri kapalı bir düzeneğe yerleştiriliyor. Düzenekteki çözeltiler karıştırılıyor ve bir süre bekleniyor. Karıştırmadan önceki ve sonraki gözlemler ile tartım sonuçları şekilde verilmiştir.

Kapalı düzenekte karıştırma öncesi ve sonrası gözlemler. Çizim temsildir.

Çözeltilerde başlangıçta Ag⁺, NO₃⁻, Na⁺ ve Cl⁻ iyonları bulunur. AgCl bu koşullarda suda çözünmez; Na⁺ ve NO₃⁻ iyonları çözeltide kalır. Tepkime aşağıdaki denklemle gösterilir:

AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(k) + NaNO₃(aq) (aq: suda çözünmüş, k: katı.)

Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

2.14 puan
Şekli inceleyerek kimyasal değişimin gerçekleştiğine kanıt oluşturan gözlemi yazınız. Tartım sonuçlarını karşılaştırıp kimyasal değişim ile kütlenin korunması arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
2.24 puan
Karıştırma öncesini ve sonrasını gösteren birer tanecik modeli çiziniz. Modelinizde Ag⁺ ve Cl⁻ iyonlarındaki değişimi, Na⁺ ve NO₃⁻ iyonlarının durumunu açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 · Örnek cevap / çözüm

Başlangıçta saydam olan çözeltilerin karıştırılmasından sonra beyaz katı oluşması yeni madde oluşumuna kanıttır. İki ölçüm de 180,0 g’dır. Kapalı sistemde kimyasal değişim olurken toplam kütle korunur; yeni özelliklerin ortaya çıkması kütlenin korunmasıyla çelişmez.

Puanlama ölçütleri

Beyaz katı oluşumunu kimyasal değişimin göstergesi olarak belirler.2 puan
İki tartımı okuyarak kütlenin korunmasını açıklar.2 puan

2.2 · Örnek cevap / çözüm

Başlangıç modellerinde çözeltilerdeki iyonlar dağılmış olarak gösterilir. Son durumda Ag⁺ ve Cl⁻ iyonları 1:1 oranında bir araya gelerek dipteki AgCl katısının düzenli yapısını oluşturur; Na⁺ ve NO₃⁻ çözeltide dağılmış durumda kalır. Tanecik tür ve sayıları korunur. Çizimde farklı iyonlar açıklanan farklı simgelerle gösterilebilir.

Puanlama ölçütleri

İki aşamada taneciklerin düzenini, sayı ve yükleri koruyarak gösterir.2 puan
Katı oluşumunu açıklar ve çözeltide kalan iyonları doğru ayırır.2 puan

Konu anlatım videoları

3. soru

Kimyasal Tepkime Türleri · 10 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir laboratuvar raporunda aşağıdaki gözlem ve dengelenmiş denklem birlikte verilmiştir. (aq: sulu çözelti; k: katı; s: sıvı.)

İnceleme verileri
Gözlem	Denklem
Karışımın sıcaklığı artar; uygun miktarlarda asit ve baz tüketilir.	HCl(aq)+NaOH(aq) → NaCl(aq)+H₂O(s)

Yanıtla Adım adım çöz

3.16 puan
Tepkime türünü belirleyip tanecik düzeyindeki değişimle gerekçelendiriniz. Net iyon denklemini veya elektron alışverişini gösteriniz.
3.24 puan
Denklemdeki atom sayılarının korunması ile gözlenen yeni özellikler birbiriyle çelişir mi? Açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 · Örnek cevap / çözüm

Asit-baz nötralleşmesi; H⁺ ve OH⁻ su oluşturur. H⁺(aq)+OH⁻(aq) → H₂O(s)

Puanlama ölçütleri

Türü doğru adlandırır.2 puan
Tanecik düzeyindeki mekanizmayı açıklar.2 puan
İyon/elektron gösterimini doğru yazar.2 puan

3.2 · Örnek cevap / çözüm

Çelişmez. Kimyasal tepkimede atom türü ve sayısı korunurken atomlar/iyonlar yeni düzenlenmelerle farklı maddeler oluşturabilir; bu nedenle özellikler değişebilir.

Puanlama ölçütleri

Atomların korunumunu belirtir.2 puan
Yeni düzenlenme ile özellik değişimini bağlar.2 puan

Konu anlatım videoları

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 2 soru

Diğer konular

Sorular, örnek çözümler ve puanlama ölçütleri OYSS Akademi için yeniden hazırlanmıştır. Resmî MEB sorusu veya onaylı sınav değildir.