27 EKİM 2026 · v30 · İNCELEME ÇIKTISI

OYSS örnek soruları
MEB kaynak karşılaştırması

MEB’in yayımladığı örneklerin anlatım dili, soru kökleri ve kurgu sırası incelenerek yeniden düzenlenen 8 ders örneği. Her bölümde referans PDF, sayfa/soru numarası, önceki taslaktaki fark ve yapılan düzeltme bulunur.

İngilizce bu soru üretimi ve inceleme çıktısından çıkarıldı. Yalnız çözümde bilgi taşıyan şekil, grafik ve deney görselleri tutuldu; dekoratif çizimler çıkarıldı. Din Kültürü, kaynak karşılaştırması yapılamayan ayrı bir ek örnektir.

Bu çalışma MEB sorularının kopyası veya MEB onaylı bir senaryo değildir. Karşılaştırma, 26 Ekim’de belirtilen siteden indirilen resmî PDF’lerin yerel kopyalarıyla yapıldı. Kaynak ana sayfası yeniden kontrol edildi; PDF bağlantılarının bu turda yeniden indirilip değişmediği doğrulanmadı.

Bu sayfa güncel sitedeki sorulardan seçilmiş örnekleri gösterir. Resmî kaynağı bulunan 211 lise sorusu gözden geçirildi; kaynak bulunmayan 33 Din Kültürü sorusu korundu.

MEB kaynak sayfası · Siteye dön

11. Sınıf Fizik

Resmî PDF — sayfa 2

MEB örneğinin yapısı: Hareket koşulları açıkça veriliyor; ölçüm tablosundan hız, süre veya mesafe ilişkisi kuruluyor ve fiziksel kural açıklanıyor.

Önceki taslaktaki fark: Ölçüm belirsizliği, iki öğrencinin tartışması ve deney iyileştirme görevi, seçilen MEB örneklerinin doğrudan hareket analizi kurgusunu dağıtıyordu.

Bu sürümde yapılan: MEB göreviyle eşleştirildi; gereksiz yan görevler çıkarıldı, gerekli veri/yorum görevleri tamamlandı.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

Serbest Düşmede Veri ve Kanıt · 13 puan

Veriyi yorumlama ve gerekçeli çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir laboratuvar grubunun düzeneğinde bilye bir elektromıknatısla tutulmaktadır. Akım kesildiğinde bilye ilk hızsız bırakılır ve zamanlayıcı çalışmaya başlar. Bilye alt algılayıcıya ulaştığında zamanlayıcı durur. Grup, bırakma yüksekliğini değiştirerek ölçümleri tekrarlar. Hava direnci ihmal edilmekte ve aşağıdaki değerler ideal ölçümler olarak kabul edilmektedir.

Farklı yüksekliklerde düşme ölçümleri
Düşey mesafe h (m)Süre t (s)t² (s²)
0,050,10,01
0,20,20,04
0,450,30,09
0,80,40,16
1,250,50,25

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.113 puan
    Her ölçüm için h/t² oranını hesaplayınız. Sonuçları kullanarak mesafe ile sürenin karesi arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin desteklediği serbest düşme kuralını açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Oranların tamamı 5 m/s²’dir. h/t² sabit olduğundan h, t² ile doğru orantılıdır. İlk hızsız sabit ivmeli harekette h = ½gt² olduğundan oran g/2’yi verir ve g = 10 m/s² bulunur. Veriler bilyenin sabit yer çekimi ivmesiyle düşmesiyle uyumludur.

Puanlama ölçütleri

  • Beş oranı doğru hesaplar.5 puan
  • h ile t² arasındaki doğru orantıyı açıklar.4 puan
  • h=½gt² ilişkisiyle g=10 m/s² sonucuna ulaşır.4 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

10. Sınıf Biyoloji

Resmî PDF — sayfa 2

MEB örneğinin yapısı: Su bitkisi, ışık kaynağının uzaklığı ve kabarcık sayısı birlikte kullanılıyor. Deneyin amacı/değişkenleri ile karanlık–ışık koşullarındaki fark açıklatılıyor.

Önceki taslaktaki fark: CO₂ için ikinci deney tasarlatma ve sınırsız artış tartışması, örnek sorunun temel deney çıktısına ek yük getiriyordu.

Bu sürümde yapılan: Soru görevi, yeterli bağlam, konu etiketi veya gerekli gözlem verisi kaynakla karşılaştırılarak düzeltildi.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler · 25 puan

Kontrollü deney tasarımı ve sınırlı veriden çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okulun bilim şenliği için çalışan öğrenciler, akvaryumdaki su bitkilerinin lambaya uzaklığı ile fotosentez hızı arasındaki ilişkiyi araştırıyor. Aynı türden ve eşit uzunlukta üç sürgünü, eşit hacimde ve aynı çözünmüş CO₂ düzeyindeki sulara yerleştiriyorlar. Aynı özellikteki lambaların ışık rengi sabit tutuluyor; su banyosu sayesinde bütün kapların sıcaklığı 25 °C olarak korunuyor.

Farklı lamba uzaklıklarında karşılaştırılan su bitkisi düzenekleri. Şema ölçekli değildir.
Farklı lamba uzaklıklarında karşılaştırılan su bitkisi düzenekleri. Şema ölçekli değildir.

Bitkiler bulundukları ışık koşuluna uyum sağladıktan sonra bir dakika boyunca çıkan kabarcıklar sayılmıştır. Kabarcık sayısı bu koşullarda fotosentez hızının yaklaşık göstergesi olarak kullanılmaktadır.

Fotosentez gözlem sonuçları
Lambaya uzaklıkBir dakikadaki kabarcık sayısı
10 cm30
20 cm15
30 cm8

Şekildeki düzenekler ve tablodaki ölçümlerden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.113 puan
    Şekildeki düzeneklerde gerçekleştirilen deneyin amacını, bağımsız ve bağımlı değişkenlerini yazınız. Karşılaştırmanın güvenilir olması için sabit tutulan iki koşulu belirtiniz.
  2. 1.212 puan
    Aynı bitki yeterli süre karanlıkta bekletildiğinde oksijen kabarcığı çıkışının durması beklenmektedir. Bu değişimi fotosentezde ışığın rolüyle ilişkilendirerek açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Amaç, ışık kaynağının bitkiye uzaklığının fotosentez hızıyla ilişkisini incelemektir. Bağımsız değişken uzaklık; bağımlı değişken bir dakikada çıkan kabarcık sayısıyla yaklaşık olarak izlenen fotosentez hızıdır. Sıcaklık, CO₂ düzeyi, bitki türü/uzunluğu, su hacmi veya ışık rengi kontrol edilir.

Puanlama ölçütleri

  • Deneyin amacını ve iki değişkeni doğru belirler.7 puan
  • İki sabit koşulu doğru belirtir.6 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Fotosentezin ışığa bağımlı tepkimelerinde ışık enerjisi kullanılır ve suyun parçalanmasıyla oksijen açığa çıkar. Karanlıkta bu süreç sürdürülemediğinden fotosenteze bağlı oksijen kabarcığı çıkışı durur. Bu durum bitkide bütün yaşamsal faaliyetlerin durduğu anlamına gelmez.

Puanlama ölçütleri

  • Işığın fotosentez için gerekli enerjiyle ilişkisini kurar.6 puan
  • Kabarcık çıkışını oksijen üretimiyle ilişkilendirir.6 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

10. Sınıf Kimya

Resmî PDF — sayfa 6

MEB örneğinin yapısı: Gözlenebilir değişimden kimyasal değişimin göstergesine geçiliyor; gözlem, tanecik düzeyindeki açıklama ve çizimle ilişkilendiriliyor.

Önceki taslaktaki fark: Seyirci iyon, net iyon denklemi ve sistem sınırı tartışması aynı soruya yığılmıştı; tanecik modeli çizme görevi arka planda kalmıştı.

Bu sürümde yapılan: Veri yorumlama ve gerekçelendirme görevi korundu.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

Kimyasal Tepkime Türleri · 16 puan

Gözlenebilir değişimi tanecik modeliyle açıklama · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir deneyde, gümüş nitrat (AgNO₃) ve sodyum klorür (NaCl) çözeltileri kapalı bir düzeneğe yerleştiriliyor. Düzenekteki çözeltiler karıştırılıyor ve bir süre bekleniyor. Karıştırmadan önceki ve sonraki gözlemler ile tartım sonuçları şekilde verilmiştir.

Kapalı düzenekte karıştırma öncesi ve sonrası gözlemler. Çizim temsildir.
Kapalı düzenekte karıştırma öncesi ve sonrası gözlemler. Çizim temsildir.

Çözeltilerde başlangıçta Ag⁺, NO₃⁻, Na⁺ ve Cl⁻ iyonları bulunur. AgCl bu koşullarda suda çözünmez; Na⁺ ve NO₃⁻ iyonları çözeltide kalır. Tepkime aşağıdaki denklemle gösterilir:

AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(k) + NaNO₃(aq) (aq: suda çözünmüş, k: katı.)

Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.18 puan
    Şekli inceleyerek kimyasal değişimin gerçekleştiğine kanıt oluşturan gözlemi yazınız. Tartım sonuçlarını karşılaştırıp kimyasal değişim ile kütlenin korunması arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
  2. 1.28 puan
    Karıştırma öncesini ve sonrasını gösteren birer tanecik modeli çiziniz. Modelinizde Ag⁺ ve Cl⁻ iyonlarındaki değişimi, Na⁺ ve NO₃⁻ iyonlarının durumunu açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Başlangıçta saydam olan çözeltilerin karıştırılmasından sonra beyaz katı oluşması yeni madde oluşumuna kanıttır. İki ölçüm de 180,0 g’dır. Kapalı sistemde kimyasal değişim olurken toplam kütle korunur; yeni özelliklerin ortaya çıkması kütlenin korunmasıyla çelişmez.

Puanlama ölçütleri

  • Beyaz katı oluşumunu kimyasal değişimin göstergesi olarak belirler.4 puan
  • İki tartımı okuyarak kütlenin korunmasını açıklar.4 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Başlangıç modellerinde çözeltilerdeki iyonlar dağılmış olarak gösterilir. Son durumda Ag⁺ ve Cl⁻ iyonları 1:1 oranında bir araya gelerek dipteki AgCl katısının düzenli yapısını oluşturur; Na⁺ ve NO₃⁻ çözeltide dağılmış durumda kalır. Tanecik tür ve sayıları korunur. Çizimde farklı iyonlar açıklanan farklı simgelerle gösterilebilir.

Puanlama ölçütleri

  • İki aşamada taneciklerin düzenini, sayı ve yükleri koruyarak gösterir.4 puan
  • Katı oluşumunu açıklar ve çözeltide kalan iyonları doğru ayırır.4 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

11. Sınıf Matematik

Resmî PDF — sayfa 2

MEB örneğinin yapısı: İki nicel değişkenin verileriyle serpme diyagramı oluşturuluyor, BSO hesaplanıyor ve verilerin kapsamını aşan bir öğrenci yorumu değerlendiriliyor.

Önceki taslaktaki fark: Aynı örneğe anketin ölçüm hatası ve örneklem planını yeniden tasarlama görevleri de eklenmişti.

Bu sürümde yapılan: Aynı kazanımda matematiksel temsil ve gerekçelendirme görevi korundu.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

Serpme Diyagramı ve Korelasyon · 17 puan

İstatistiksel ilişkiyi hesaplama ve araştırmayı eleştirme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okulun matematik kulübü, haftalık tekrar süresi ile ortak bir kısa sınavdaki doğru sayısı arasındaki ilişkiyi incelemek istiyor. Aynı sınıftan gönüllü altı öğrenci, son bir haftadaki tekrar süresini kendisi bildiriyor; öğrenciler daha sonra aynı koşullarda 10 soruluk aynı sınavı çözüyor. İsimler yerine kod kullanılıyor.

Tablo 1. Örnek araştırmanın ham verileri
Öğrenci koduTekrar süresi x (saat)Doğru sayısı y
A12
B24
C35
D47
E59
F69

Tablodaki verilerden yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.16 puan
    Haftalık tekrar süresi ile doğru sayısına ait serpme diyagramını oluşturunuz. Diyagramdaki noktaların dağılımına göre ilişkinin yönünü ve doğrusal bir örüntüye yakınlığını yorumlayınız.
  2. 1.26 puan
    Ortalamalardan geçen yatay ve düşey doğrularla diyagramı dört bölgeye ayırınız. BSO = [(I + III) − (II + IV)] / n bağıntısını kullanarak Bölgelere Göre Sayım Oranını hesaplayınız ve sonucu yorumlayınız.
  3. 1.35 puan
    Bir öğrenci “Haftada en az 4 saat tekrar yapan bütün öğrenciler bu sınavda en az 7 doğru yapar.” diyor. Bu yorumu tablodaki verilerin kapsamını dikkate alarak değerlendiriniz.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

x yatay, y düşey eksene yerleştirilerek altı veri çifti işaretlenir. Noktalar genel olarak sağa doğru yükselen ve bir doğruya yakın bir dağılım gösterir; ilişki pozitif ve belirgindir. Bütün noktalar tam bir doğru üzerinde değildir.

Puanlama ölçütleri

  • Altı noktayı eksen ve birimleriyle doğru yerleştirir.3 puan
  • Pozitif yönü ve doğruya yakın ancak kusursuz olmayan dağılımı açıklar.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

x̄ = 3,5 saat, ȳ = 6 doğrudur. I. bölgede D, E, F; III. bölgede A, B, C bulunur. II ve IV boştur. BSO = (6−0)/6 = 1; bütün noktalar aynı yönlü değişimi gösteren bölgelerdedir. Bu sayım noktaların doğruya uzaklığını ölçmediğinden tek başına tam doğrusal ilişki kanıtı değildir.

Puanlama ölçütleri

  • Ortalamaları, bölge sayılarını ve BSO’yu doğru hesaplar.3 puan
  • Oranın pozitif yönlü dağılımı gösterdiğini açıklar.3 puan

1.3 · Örnek cevap / çözüm

Tablodaki D, E ve F öğrencileri için ifade doğrudur: 4, 5, 6 saatte sırasıyla 7, 9, 9 doğru görülür. Ancak altı gönüllü öğrencinin gözlemlerinden bütün öğrenciler için kesin kural çıkarılamaz; çalışma süresiyle doğru sayısı arasında gözlenen ilişki tek başına nedensellik de kanıtlamaz.

Puanlama ölçütleri

  • İddiayı tablodaki ilgili üç kayıtla karşılaştırır.3 puan
  • Sınırlı örneklemden bütün öğrencilere kesin genelleme yapılamayacağını açıklar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

10. Sınıf Coğrafya

Resmî PDF — sayfa 2

MEB örneğinin yapısı: Arazi örtüsü görselinden yararlanarak mekânsal bilgilerin kullanım amaçları ve haritanın sunduğu bilgiler yorumlanıyor.

Önceki taslaktaki fark: Uzun bir görüntü işleme raporu, harita kullanımına ilişkin öğrenme görevini gölgeliyordu; görseldeki bilgiler metinde de tekrar ediliyordu.

Bu sürümde yapılan: Kaynakta ölçülen harita/CBS görevi, veri yeterliliği ve kapsam denetlendi; eksik haritalar eklendi.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

CBS ve Uzaktan Algılamanın Kullanım Alanları · 18 puan

Arazi örtüsü verilerini yorumlama ve kullanım amacı belirleme · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir belediyenin CBS ekibi, yangın sonrasındaki arazi kullanımını incelemek için uzaktan algılama verileri ve saha gözlemleriyle aşağıdaki temsili görseli hazırlamıştır. İnceleme alanı birbiriyle çakışmayan K, L ve M bölgelerine ayrılmıştır. K ve M’deki yüzey özellikleri saha gözlemleriyle kontrol edilmiş; L bölgesinde bulutluluk nedeniyle yüzey henüz doğrulanamamıştır.

K, L ve M kontrol bölgelerinin temsili görünümü. Sınırlar ve alan büyüklükleri ölçekli değildir; sayısal veriler tablodadır.
K, L ve M kontrol bölgelerinin temsili görünümü. Sınırlar ve alan büyüklükleri ölçekli değildir; sayısal veriler tablodadır.
Tablo 1. İnceleme bölgelerinin alanları
BölgeAlan (ha)
K50
L40
M30

Görseldeki alan büyüklükleri ölçekli değildir. Sayısal işlemler için tabloyu kullanınız. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.16 puan
    Görseldeki K ve M bölgelerinin arazi örtüsü ve yüzey özelliklerini karşılaştırınız. L bölgesinin de K ile aynı durumda olduğu söylenebilir mi? Görselden kanıt göstererek açıklayınız.
  2. 1.26 puan
    İnceleme alanının kaç hektarında yüzey özellikleri doğrulanmış, kaç hektarında ek veriye ihtiyaç duyulmuştur? Belirsiz bölgeyi değerlendirebilmek için hangi veriyi toplarsınız?
  3. 1.36 puan
    Bu verilerin çevre yönetiminde ve tarımsal planlamada hangi amaçlarla kullanılabileceğini birer örnekle açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

K’de yangından etkilenmiş orman görünümü ve yanmış gövdeler; M’de düzenli tarım parselleri görülür. L’de bulutlar yüzeyi gizlediğinden aynı zarar durumunda olduğu söylenemez. Bulutlu görünüm, zeminin yanmış veya zarar görmemiş olduğuna tek başına kanıt değildir.

Puanlama ölçütleri

  • K ve M’yi görünür unsurlarla doğru karşılaştırır.3 puan
  • L hakkındaki belirsizliği bulut örtüsüne dayandırır.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

K ve M toplam 50+30 = 80 ha doğrulanmıştır; L’nin 40 ha’lık kısmında ek veri gerekir. L için bulutsuz görüntü veya saha gözlemi toplanabilir. Doğrulanan 80 ha’nın tamamı yanmış alan değildir; K yangından etkilenmiş, M tarım alanıdır.

Puanlama ölçütleri

  • 80 ha doğrulanmış ve 40 ha belirsiz alanı doğru ayırır.3 puan
  • Belirsizliği azaltacak uygun ek veri önerir.3 puan

1.3 · Örnek cevap / çözüm

Çevre yönetiminde K’deki zarar alanlarının belirlenip onarım/ağaçlandırma çalışmalarının planlanmasına; tarımsal planlamada M’deki tarım alanlarının izlenmesine ve saha verileriyle birlikte üretim planlamasına katkı sağlar. Görsel tek başına belirli bir ürünün yetişeceğini kanıtlamaz; toprak ve iklim gibi ek veriler gerekir.

Puanlama ölçütleri

  • Çevre yönetimi için görselle ilişkili kullanım örneği verir.3 puan
  • Tarım için uygun kullanım örneği verir ve mevcut verinin sınırını korur.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

11. Sınıf Tarih

Resmî PDF — sayfa 1

MEB örneğinin yapısı: İki antlaşmanın birden fazla hükmü karşılaştırılıyor; siyasi/askerî sonuçlar ve sınır güvenliği metin kanıtlarıyla açıklanıyor.

Önceki taslaktaki fark: Azak’ın iki tarihli statüsüne indirgenen kartlar, MEB örneğindeki çoklu kanıt yapısını zayıflatmıştı. Sergi başlığı yazımı tarihsel karşılaştırmanın önüne geçiyordu.

Bu sürümde yapılan: Kaynakta bulunmayan veriye dayalı yorum istemekten kaçınıldı; bilgi notları ve metne dayalı ölçütler tamamlandı.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri · 19 puan

Antlaşma hükümlerinden karşılaştırmalı tarihsel çıkarım · Orta

İncele Soru ve verilenler

Aşağıda 1700 İstanbul ve 1711 Prut antlaşmalarına ilişkin seçilmiş sonuçlar özetlenmiştir. Metinler, antlaşmalardan doğrudan alıntı değil, karşılaştırma için hazırlanmış bilgi notlarıdır.

A — İstanbul Antlaşması (1700)
Azak’ın Rusya’da kalması kabul edilmiştir. Rusya’ya İstanbul’da sürekli bir elçi bulundurma imkânı tanınmıştır.

B — Prut Antlaşması (1711)
Azak’ın Osmanlı Devleti’ne geri verilmesi ve çevredeki bazı Rus kalelerinin yıkılması kabul edilmiştir. Rusya’nın Lehistan ile Kırım’a bağlı Kazaklara müdahale etmemesi kararlaştırılmış; İstanbul’da sürekli elçi bulundurma imkânı kaldırılırken Rus tüccarların gelip gitmesine izin verilmiştir.

Bu bilgi notlarından yararlanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.110 puan
    1700’den 1711’e Azak’ın statüsünde ve Rusya’nın İstanbul’daki diplomatik temsilinde yaşanan değişimleri karşılaştırınız. Bu değişimlerin Osmanlı Devleti açısından anlamını açıklayınız.
  2. 1.29 puan
    Prut Antlaşması’nın sınır güvenliğine katkısını B metnindeki iki farklı hükme dayandırarak açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Azak’ın Rusya’da kalması kabul edilmişken 1711’de Osmanlı’ya iadesi kabul edilmiştir; bu, aynı yer bakımından askerî/topraksal geri kazanımdır. Rusya’nın sürekli elçi bulundurma imkânının kaldırılması diplomatik bakımdan Osmanlı lehine değişimdir. Yorum yalnız verilen hükümlere dayanır.

Puanlama ölçütleri

  • Azak’ın iki antlaşmadaki statüsünü doğru karşılaştırır.5 puan
  • Diplomatik temsil değişimini doğru belirtip Osmanlı açısından yorumlar.5 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Azak’ın iadesi sınırdaki bir kalenin yeniden Osmanlı denetimine geçmesini; çevredeki Rus kalelerinin yıkılması yakın çevredeki askerî baskının azalmasını sağlar. Rusya’nın Kırım’a bağlı Kazaklara müdahale etmemesi de gerekçesiyle sunulursa kabul edilebilir. İki ayrı hüküm ile güvenlik sonucu arasında bağ kurulmalıdır.

Puanlama ölçütleri

  • Metinden iki farklı ilgili hüküm seçer.5 puan
  • Her hükmün sınır güvenliğine katkısını gerekçelendirir.4 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

10. Sınıf Felsefe

Resmî PDF — sayfa 2

MEB örneğinin yapısı: Diyalog üzerinden felsefi düşüncenin özellikleri belirleniyor, gerekçeler metne bağlanıyor ve felsefenin toplumsal iletişime katkısı açıklanıyor.

Önceki taslaktaki fark: Olgusal/felsefi soru üretme ve yeni tartışma sorusu yazma görevleri, incelenen MEB örneğindeki özellik belirleme görevinden uzaklaşmıştı.

Bu sürümde yapılan: Tek cümlelik olaylar yeterli karşıt görüş ve kanıtla genişletildi; bağlam dışı şablon yanıtlar düzeltildi.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

Felsefenin Anlamı, Gelişimi ve İşlevi · 14 puan

Kavram, iddia ve gerekçeyi ayırarak felsefi tartışma · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okulun düşünce kulübünde, kaynağı belirtilmeyen bir paylaşımın kısa sürede çok sayıda kişi tarafından aktarılması tartışılıyor. Öğrenciler paylaşımın içeriğinin doğruluğunu henüz araştırmamıştır. Kulüp defterine şu konuşma kaydediliyor:

Elif: “Binlerce kişi paylaştıysa doğrudur. Bu kadar insan aynı anda yanılıyor olamaz.”
Can: “Bir iddianın yaygın olmasıyla doğru olması aynı şey mi? Önce doğruluk için hangi ölçütü kullandığımızı açıklayalım.”
Elif: “O hâlde insanlar tarafından kabul edilen hiçbir şeye güvenemeyiz!”
Duru: “Can bütün ortak kabulleri reddetmedi; yalnızca paylaşım sayısının yeterli gerekçe olup olmadığını sordu.”

Bu konuşmadan hareketle aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.18 puan
    Can’ın sözlerinde felsefi düşüncenin hangi iki özelliği görülmektedir? Her özelliği konuşmadaki bir ifadeyle ilişkilendirerek açıklayınız.
  2. 1.26 puan
    Duru’nun açıklamasından hareketle bir görüşü doğru anlamanın ve gerekçeleri üzerinden değerlendirmenin tartışmaya katkısını açıklayınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Sorgulayıcı/eleştirel olma: “yaygın olmasıyla doğru olması aynı şey mi?” sorusuyla genel kabulü incelemesi. Kavramsal ve gerekçeli düşünme: doğruluk için kullanılan ölçütün açıklanmasını istemesi. Benzer özellik adları, metinle doğru gerekçelendirilirse kabul edilir.

Puanlama ölçütleri

  • Metne uygun iki felsefi düşünce özelliği belirler.4 puan
  • İki özelliği ayrı metin kanıtlarıyla gerekçelendirir.4 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Duru, Can’ın bütün ortak kabulleri reddetmediğini, yalnız paylaşım sayısının yeterli gerekçe olup olmadığını sorduğunu belirtir. Görüşün kapsamını doğru aktarmak yanlış anlamayı azaltır; kişiye veya ona ait olmayan bir iddiaya yönelmek yerine gerekçeyi tartışmayı ve farklı görüşlere saygıyı destekler.

Puanlama ölçütleri

  • Duru’nun düzelttiği yanlış anlamayı metne uygun açıklar.3 puan
  • Gerekçe üzerinden tartışmanın iletişim ve farklı görüşlere saygı katkısını açıklar.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı

Resmî PDF — sayfa 1

MEB örneğinin yapısı: Diyalogdaki yorumlama biçimi ve yanlış anlamanın anlatıma katkısı inceleniyor; metne dayalı örnek ve yapıcı/nazik ifade yazımı isteniyor.

Önceki taslaktaki fark: Yeni bir kelime oyunu üretmek, MEB’in incelenen örneğindeki iletişimi sürdürecek nazik cümleler yazma görevinden farklı bir beceriye yönelmişti.

Bu sürümde yapılan: Gerekçeli yorum için metinsel kanıt, türe uygun yazma yönergesi ve ölçütler denetlendi.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB referansı ile anlatım, veri ve görev yapısı karşılaştırıldı. Bağımsız branş öğretmeni onayı değildir.

1. soru

“Bir Diyeceğim Var!” Temasında Metin Çözümleme · 20 puan

Metne dayalı çözümleme ve yaratıcı dil kullanımı · Orta

İncele Soru ve verilenler

Bir okul topluluğu, geleneksel tiyatrodaki söz oyunlarından yararlanarak kısa bir sahne hazırlıyor. Aşağıdaki diyalog bu soru için yazılmıştır; tarihî bir oyundan alıntı değildir. Karakterler, ertesi gün gösterilecek oyunun afişini yetiştirmeye çalışmaktadır.

A: Afiş işini yine ağırdan alıyorsun.
B: Yanılıyorsun! Kâğıdı tarttım, iki yüz gram bile gelmiyor.
A: Kâğıdı değil, çalışma hızını söylüyorum. Biraz elini çabuk tut!
B: Ellerimi tutarsam bu afişi kim yazacak?
A: Demek istediğim, yazıyı bugün bitirmen.
B: Öyle desene! Ama hangi yazıyı: oyunun adını mı, oyuncuları mı?
A: Oyunun adıyla tarihini sen yaz; oyuncu listesini ben tamamlayayım.
B: Şimdi anlaştık. Hem ellerim serbest kaldı hem işimiz belli oldu!

Bu parçaya göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.18 puan
    B’nin söylenenleri yorumlama biçimini “ağırdan almak” ve “elini çabuk tutmak” ifadelerine verdiği karşılıklardan hareketle açıklayınız. Bu yorumlama biçiminin güldürüye katkısını belirtiniz.
  2. 1.26 puan
    A ve B’nin konuşma biçimleri arasındaki farkı metinden birer örnekle gösteriniz. Son konuşmalarda bu farkın iletişimi engellemesi nasıl aşılmıştır?
  3. 1.36 puan
    Kendinizi A’nın yerine koyunuz. Afişin zamanında hazırlanması için B’ye görevi açıklayan, yapıcı ve nazik iki cümle yazınız.
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

B, ağırdan almayı kâğıdın ağırlığına, elini çabuk tutmayı ellerini fiziksel olarak tutmaya bağlar. A’nın deyim anlamında kullandığı ifadeleri gerçek anlamıyla yorumlaması yanlış anlama ve anlam uyuşmazlığı yaratır; güldürü bu söz oyunlarından doğar.

Puanlama ölçütleri

  • İki karşılığı kullanarak B’nin gerçek anlam odaklı yorumunu açıklar.4 puan
  • Gerçek–mecaz anlam uyuşmazlığını güldürüye bağlar.4 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

A önce “ağırdan alıyorsun” gibi deyimli yönlendirmeler yapar; B “iki yüz gram bile gelmiyor” gibi gerçek anlama dayalı karşılık verir. A işi “oyunun adıyla tarihini sen yaz; oyuncu listesini ben tamamlayayım” diye somutlaştırınca görev paylaşımı anlaşılır ve iletişim düzelir.

Puanlama ölçütleri

  • İki konuşma biçimini birer metin örneğiyle ayırır.3 puan
  • Görevin somutlaştırılmasıyla iletişimin düzelmesini açıklar.3 puan

1.3 · Örnek cevap / çözüm

Örnek: “Oyunun adını ve tarihini bugün afişe yazabilir misin? Sen onları hazırlarken ben de oyuncu listesini tamamlayayım, böylece yarına birlikte yetiştirebiliriz.” Görevi ve iş birliğini açıkça belirten, küçümsemeyen başka uygun iki cümle de kabul edilir.

Puanlama ölçütleri

  • Görevi ve bağlamı açık tutan iki cümle yazar.3 puan
  • Yapıcı, nazik ve iş birliğini destekleyen üslup kullanır.3 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.

11. Sınıf Din Kültürü

Resmî PDF referansı yok — ek örnek

MEB örneğinin yapısı: İndirilen resmî kaynak setinde bu ders için bir örnek PDF bulunmuyor.

Önceki taslaktaki fark: MEB karşılaştırmalı örneklerle aynı başlık altında sunulması, bu dersin de aynı kaynakla doğrulandığı izlenimini verebilirdi.

Bu sürümde yapılan: Dekoratif araştırmacı görseli kaldırıldı. Örnek, kaynak karşılaştırması yapılmamış ek bölüm olarak açıkça ayrıldı.

Karşılaştırma sonucu ve sınırı: MEB anlatımı veya kurgusuyla karşılaştırılmış/uyumlu kabul edilmez. Mevcut konu kapsamına göre hazırlanmış bağımsız taslaktır.

1. soru

Din Tanımları ve Farklı Disiplinlerin Dine Yaklaşımı · 17 puan

Din araştırmalarında bireysel, toplumsal ve kültürel odak · Zor

İncele Soru ve verilenler

Bir belgesel için aynı mahallede üç ekip çalışır. Birinci ekip, bayramlarda yalnız yaşayan kişilerin ziyaret edilmesinin komşular arasındaki güvene etkisini inceler. İkinci ekip, ziyaret edilen kişilerin hislerini kendi anlatımlarıyla kaydeder. Üçüncü ekip, farklı kültürel kökenden ailelerin bayram uygulamalarına gönüllü katılımla saha gözlemi yapar; ritüellerin katılımcılar için taşıdığı anlamları karşılaştırır.

Belgesel editörü “İkinci ekip birkaç kişinin rahatladığını kaydettiğine göre dinin toplumsal etkilerinin tamamı kanıtlandı; diğer ekiplere gerek yok.” der. Araştırma planı kurgusaldır.

Yanıtla Adım adım çöz

  1. 1.19 puan
    Üç ekibin çalışmalarını en uygun disiplinle eşleştirip ölçütlerini ayırınız.
  2. 1.28 puan
    Editörün sonucundaki iki sorunu yazınız. Dini daha kapsamlı anlamak için ekiplerin sonuçları nasıl birlikte kullanılabilir?
Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 · Örnek cevap / çözüm

Birinci ekip sosyolojiye uygundur: komşuluk güveni ve toplumsal ilişkiler. İkinci ekip psikolojiye uygundur: bireysel hisler. Üçüncü ekip antropolojiye uygundur: kültürler arası saha gözlemi ve ritüellerin anlamı. Disiplinlerin kesişebileceği belirtilirse kabul edilir; odak ayrımı esastır.

Puanlama ölçütleri

  • Birinciyi sosyoloji/toplumsal ilişkiyle bağlar.3 puan
  • İkinciyi psikoloji/bireysel deneyimle bağlar.3 puan
  • Üçüncüyü antropolojik saha/kültürel anlam odağıyla açıklar; gerekçeli kesişen disiplin yorumu kabul edilir.3 puan

1.2 · Örnek cevap / çözüm

Birkaç bireyin anlatımı bütün toplumun etkisini temsil etmez; bireysel rahatlama tüm dinî/toplumsal işlevlerin açıklaması değildir. Farklı ekiplerin verileri kendi yöntem ve kapsam sınırlarıyla karşılaştırılarak bireysel yaşantı, ilişkiler ve kültürel anlamlar birlikte görülebilir.

Puanlama ölçütleri

  • Küçük bireysel gözlemi bütüne genelleme sorununu belirtir.3 puan
  • Tek disiplinin tüm boyutları kapsadığı varsayımını eleştirir.3 puan
  • Sonuçları kapsam/yöntem sınırları korunarak birleştirmeyi açıklar.2 puan

Aynı doğru sonuca ulaşan geçerli yöntemler ve anlamı koruyan ifadeler kabul edilir. Her ölçüt bağımsız değerlendirilir; karşılanmayan ölçüt 0 puandır. Yazma görevlerinde örnek metni aynen yazmak gerekmez.