10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 1

Bir tartışma kulübünde şu görüş dile getiriliyor: “Bir kural eskiden beri uygulanıyorsa adildir.” Bir öğrenci, görüşü kabul etmeden önce kullanılan kavramların ve gerekçelerin incelenmesini öneriyor.

Kulüpteki başka bir öğrenci, eski bir uygulamanın geçmişte hangi ihtiyaca cevap verdiğinin araştırılmasını ister. Üçüncü öğrenci, bir uygulamanın uzun süredir var olmasının bugün herkese adil davrandığını tek başına göstermediğini söyler. Tartışma, kuralı savunan kişinin kimliğine değil “adalet” kavramının ölçütlerine ve kuraldan etkilenenlerin durumuna yönelir.

Bir okulun düşünce kulübünde, kaynağı belirtilmeyen bir paylaşımın kısa sürede çok sayıda kişi tarafından aktarılması tartışılıyor. Öğrenciler paylaşımın içeriğinin doğruluğunu henüz araştırmamıştır. Kulüp defterine şu konuşma kaydediliyor:

Elif: “Binlerce kişi paylaştıysa doğrudur. Bu kadar insan aynı anda yanılıyor olamaz.”
Can: “Bir iddianın yaygın olmasıyla doğru olması aynı şey mi? Önce doğruluk için hangi ölçütü kullandığımızı açıklayalım.”
Elif: “O hâlde insanlar tarafından kabul edilen hiçbir şeye güvenemeyiz!”
Duru: “Can bütün ortak kabulleri reddetmedi; yalnızca paylaşım sayısının yeterli gerekçe olup olmadığını sordu.”

Bu konuşmadan hareketle aşağıdaki soruları cevaplayınız.

Bir sınıf daha önce uzun cümlelerle anlattığı “iklim değişiminin geleceğine ilişkin endişe” deneyimini “iklim kaygısı” kavramıyla ifade etmeye başlıyor. Kavram kullanıldıkça öğrenciler deneyimlerini daha ayrıntılı karşılaştırıyor.

Başlangıçta kimi öğrenci bir sel haberinden sonraki kısa süreli üzüntüyü, kimi ise geleceğe ilişkin sürekli endişesini anlatmaktadır. Ortak adlandırma, bu deneyimleri konuşmayı kolaylaştırır; ancak hepsinin aynı olduğu varsayımını da tartışmaya açar. Öğrenciler kavramın sınırlarını örneklerle belirleyince hem kendi düşüncelerini daha açık ifade eder hem başkasının yaşantısını daha dikkatli dinler.

Bir sınıf daha önce uzun cümlelerle anlattığı “uzun ekran kullanımından sonra zihinsel zorlanma” deneyimini “dijital yorgunluk” kavramıyla ifade etmeye başlıyor. Kavram kullanıldıkça öğrenciler deneyimlerini daha ayrıntılı karşılaştırıyor.

Önce kimi öğrenci yalnız gözlerinin yorulmasından, kimi ise dikkatini sürdürememesinden söz etmektedir. Ortak kavramı kullanınca aynı sözcükle farklı yaşantıları anlatabildiklerini fark ederler. Kulüp, kavramın kapsamını birlikte tanımlamaya; bedensel yorgunluk, dikkat güçlüğü ve isteksizliği birbirinden ayırmaya karar verir. Böylece yalnız yaşantıya ad vermekle kalmayıp benzerlik ve farklılıklar üzerine de düşünmeye başlarlar.

Bir öğrencinin akıl yürütmesi: Okulun bazı başarılı öğrencileri satranç oynuyor. Deniz satranç oynuyor. O hâlde Deniz kesinlikle başarılıdır.

Kulüp toplantısında bu sonuca itiraz eden Eylül, satranç oynayıp farklı başarı düzeylerinde olan öğrenciler bulunabileceğini söyler. Savı ileri süren öğrenci, Deniz’in başarı verilerine bakmak yerine “Sen satranç takımına seçilemedin, o yüzden görüşün değerli değil,” diye karşılık verir. Tartışmanın sonunda öğretmen, savın içeriği ile savı söyleyen kişiye yönelik değerlendirmeyi ayırmalarını ister.

Bir öğrencinin akıl yürütmesi: Bütün geri dönüştürülebilen malzemeler uygun koşullarda yeniden işlenebilir. Bu kutu geri dönüştürülebilir malzemedendir. O hâlde bu kutu uygun koşullarda yeniden işlenebilir.

Kulüpte Ayla, bir hafta boyunca gördüğü kâğıt ve cam atıkların ayrı toplandığını belirterek okulda ayrıştırmanın yaygınlaştığı sonucuna ulaşır. Berk, öğrenci sayısı ve kantin düzeni benzer olan komşu okulda da aynı uygulamanın yaygın olduğunu tahmin eder. Cem ise “Siz çevre kulübünde olduğunuz için söyledikleriniz zaten önemsiz,” diyerek tartışmayı bitirmek ister.