9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 1

Bir ilçenin coğrafi incelemesinde aşağıdaki saha notları alınmıştır. Coğrafyacı olayları tek tek saymanın yanında aralarındaki ilişkileri de araştıracaktır.

Araştırma ekibi doğal çevre ile insan faaliyetlerini ayrı başlıklara kaydetse de bunların birbirini etkileyebildiğini not eder. Bir unsurun yerini belirlemek, dağılışını açıklamak ve çevresindeki faaliyetlerle bağını incelemek çalışmanın birbirini tamamlayan adımlarıdır.

Bir ilçede şiddetli yağışlardan sonra taşkın ve çamur birikimi görülüyor. Saha ekibi dere yatağına yapılaşma, dar köprü açıklıkları ve geçirimsiz yüzey artışı kaydediyor. Belediye yalnız yağış miktarını artıran bulutları suçlayan bir açıklama hazırlıyor.

İncelemede sorunun yalnız yağışın görüldüğü noktada kalmadığı anlaşılır: yukarı yamaçtan taşınan malzeme aşağıdaki geçitleri tıkarken yeni kaplamalar suyun toprağa sızmasını azaltmaktadır. Aynı yağışta farklı mahallelerin farklı etkilenmesi, doğal koşullarla arazi kullanımının birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Bir coğrafya sergisinde eski bir seyyahın şehir ve yol betimlemeleriyle günümüzün uydu görüntüsü yan yana sunuluyor. Öğrenci “Uydu görüntüsü varsa eski metin işe yaramaz.” diyor.

Öğrenci sergi için bir gelişim çizelgesi de hazırlamıştır. Ancak Eratosthenes ve Strabon’u Orta Çağ’a, Piri Reis ve coğrafi keşifleri Yakın Çağ’a yerleştirmiştir. Bu bilgileri yazarı belirtilmeyen bir forumdan aldığı hâlde ders kitabı ve kaynakçası bulunan bir bilim tarihi çalışmasıyla karşılaştırmamıştır. İncelemede özellikle Eski Çağ başlığındaki kayıtları kontrol edecektir.

Bir doğa gezisinde başlangıçtan müzeye, oradan göle ve son olarak kuleye gidilecektir. Kesikli çizgiler kullanılabilir düz yol parçalarını göstermektedir. AB ve CD parçaları ölçek çubuğuyla aynı uzunlukta; BC parçası çubuğun dörtte üçü uzunluğundadır. Haritanın yön ve ölçek bilgilerini kullanınız.

Türkiye’de doğudaki bir yerleşmede Güneş’in gökyüzündeki konumu, aynı anda batıdaki bir yerleşmeye göre farklıdır. İki kentte resmî saatlerin aynı olması bu farkı ortadan kaldırmaz.

İncelenen kıyılardan birinde kıyıya paralel dağlar iç kesimlerle bağlantıyı zorlaştırırken diğerinde limanı hinterlanda bağlayan vadiler vardır. Yakındaki tarihî alanlar, plajlar ve ulaşım ağları turizm hareketini etkiler. Bu özellikler, bir yerin koordinatlarından farklı türde konum bilgisi sunar.

Bir acil yardım ekibi, telefonla alınan konumları GNSS ile belirliyor; yolları, hastaneleri ve kapalı geçitleri CBS’de katmanlar hâlinde birleştiriyor. Uydu görüntüsüyle yeni su baskını alanlarını saptıyor.

Uzmanlar sahadan gelen verilerin tarihini kontrol eder, bilgisayardaki CBS yazılımında ortak koordinat sistemine aktarır. Kullanılacak yöntem, hem erişim süresini hem geçiş güvenliğini dikkate alır. Böylece aynı veri, farklı karar ölçütleriyle değerlendirilebilir; yazılımın ürettiği sonuç ekip tarafından saha bilgisiyle kontrol edilir.

Bir belediye, yeni itfaiye istasyonu için aday yerleri karşılaştırmaktadır. Uzman ekip; yol, trafik yoğunluğu, bina ve nüfus dağılışı verilerini toplar. Veriler bilgisayardaki CBS yazılımına aktarılır. Ekip, erişim süresini ve riskli alanlara yakınlığı birlikte değerlendiren bir yöntemle adayları sıralar. Sonuçlar saha kontrolünden sonra raporlanır. Çalışma, yalnız harita çizmekten oluşmamaktadır.